Thư viện ở nước Mỹ là cả một hệ thống đồ sộ, là một định chế văn hóa đã ăn rễ lâu đời tại khắp các cộng đồng địa phương, từ miền nông thôn hẻo lánh, đến các khu đô thị đông đúc. Đây là cơ sở phục vụ công ích, là trung tâm sinh họat văn hóa và học tập nghiên cứu chuyên môn cho nhiều tầng lớp quần chúng. Bất cứ trường học nào, từ sơ cấp qua trung tiểu học, cho đến bậc đại học, thì đều có thư viện được trang bị đủ loại sách báo, băng nhựa, phim ảnh, máy computer v.v… Còn thư viện công cộng (public library), thì cũng có nhiều loại, tùy theo sự phồn thịnh của mỗi thành phố, mà được trang bị rất phong phú, đáp ứng nhu cầu mỗi ngày một lớn lao của bạn đọc.

Là người có sự đam mê với sách vở, chữ nghĩa, tôi thật có duyên với các thư viện của Mỹ cho đến nay tính ra đã đến trên 50 năm rồi. Hồi còn học tại trường Chu văn An Hà Nội trước 1954, tôi hay đến thư viện của Phòng Thông Tin Mỹ ở góc phố Hàng Trống và phố Nhà Thờ, gần với Hồ Hoàn Kiếm để coi sách báo. Rồi vào miền Nam theo học ở trường Luật, thì tôi hay tới mượn sách của Thư viện Mỹ, đặt tại đường Hai Bà Trưng Sài Gòn, sau này thì dọn ra đường Lê Lợi và đổi tên là Thư Viện Abraham Lincoln. Cũng tại Sài Gòn, còn có một thư viện khác của Học viện Quốc gia Hành chánh, do Đại học Michigan bảo trợ (MSU  Michigan State University), thì có rất nhiều sách báo Mỹ thật là hấp dẫn cho lớp sinh viên chúng tôi thời đó. Phải nói là việc học tập của chúng tôi thời Đệ nhất Cộng hòa, thì được nhờ rất nhiều từ nơi hai thư viện này. 

A. Thư Viện Quốc Hội Mỹ.

Đến năm 1960, thì tôi được cử đi tu nghiệp tại Quốc hội Hoa Kỳ để trau dồi nghiệp vụ chuyên môn về nghiên cứu luật pháp cho Quốc hội Việt nam thời Đệ nhất Cộng hòa, là nơi tôi đã bắt đầu vào làm việc từ năm 1958, sau khi tốt nghiệp Đại học Luật khoa. Phần lớn thời gian tôi ở thủ đô Washington năm 1960-61, thì dành vào việc tập sự tại Thư viện Quốc hội (Library of Congress). Đây là một loại thư viện đặc biệt, có nhiệm vụ chính yếu ban đầu là phục vụ riêng cho ngành Lập pháp trong chánh phủ Liên bang Hoa Kỳ. Nhưng lâu rồi, cơ sở này đã phát triển lớn mạnh thêm mãi lên, để phục vụ cho giới nghiên cứu chuyên môn về chánh trị, luật pháp tại Mỹ và cả trên thế giới nữa. Có thể nói cơ sở này là niềm tự hào cho ngành Lập pháp nói riêng và cho toàn thể nước Mỹ đối với thế giới nữa.
 
Thư Viện Quốc Hội Mỹ. Nguồn: houstonkelley.com

Vào năm 1960, thì Thư Viện QH chỉ có một tòa nhà chính là Jefferson Building, tọa lạc về phía đông nam của Điện Capitol là trụ sở chính của Quốc Hội. Sau này, thì lại xây thêm hai cơ sở nữa, đó là Madison và Adams Building. Cả ba cơ sở này đều có đường hầm ăn thông với nhau. Vào năm 2000, thì tổng số nhân viên của Thư viện đã lên tới gần 5000 người. Và so sánh với hồi 1960, thì bây giờ Thư viện đã khuếch trương, phát triển gấp bội, cả về số lượng công việc, cũng như về phẩm chất các công trình nghiên cứu. Và từ mấy năm gần đây, cơ sở này đã được một nhà hảo tâm nhận đứng ra quyên góp đến hàng trăm triệu mỹ kim để tiếp tục phát triển thêm các hoạt động rất đa dạng của cơ sở thư viện vốn đã từng được xếp vào loại hàng đầu trên thế giới này.
 
Kiến trúc bên trong của Thư Viện Quốc Hội Mỹ. Nguồn: millennialliving.com

Trong việc nghiên cứu chuyên môn của tôi hiện nay, thì kể từ năm 2000, tôi hay đến tham khảo với các đồng nghiệp chuyên viên gọi là “legal analyst” làm việc lại Law Library là một bộ phận trong toàn bộ của Thư viện QH. Đề tài mà tôi bắt đầu theo đuổi nghiên cứu từ năm 2000 đến nay là : “Sự phục hồi Xã hội Dân sự tại Đông Âu 1989-2009”, nên tôi  phải thường xuyên gặp gỡ, trao đổi với các luật gia gốc tại Đông Âu như người Nga, Balan, Tiệp khắc v.v…Tất cả đều rất tán thành và yểm trợ việc nghiên cứu này và đã chỉ dẫn, cũng như cung ứng mọi thứ tài liệu cần thiết liên quan đến đề tài nói trên. Mỗi năm cứ vào mùa hè nắng ấm, thì tôi lại từ miền tây bay qua miền đông nước Mỹ, để vừa tham dự các khóa hội thảo tại các viện đại học, vừa tiếp tục công việc nghiên cứu tại cơ sở này.