"Tô Châu lớp lớp phù kiều
Trăng đêm Dương Tử mây chiều Giang Nam"
(thơ Hồ Dzếnh)

Chiếc Boeing 767 bắt đầu xuống thấp cùng tiếng nữ tiếp viên vang lên qua loa: "Máy bay sắp đến TP.HCM, xin quí khách về lại chỗ ngồi và thắt chặt dây an toàn...Nhiệt độ tại sân bay Tân Sơn Nhất lúc này là 270 C...". Một khách nước ngoài nhìn qua cửa sổ máy bay bật tiếng reo khẽ. Người đàn ông ngồi kế, cũng là khách nước ngoài, nhoài người qua ông kia, rướn cổ nhìn theo, suýt soa bằng tiếng Pháp: "Rất nhiều sông! Tuyệt đẹp!". Té ra hai vị khách này là người Pháp.

Tôi ngồi cùng hàng ghế với hai ông người Pháp, trên chiếc ghế thứ ba, sát lối đi giữa thân máy bay nên không nhìn thấy gì qua cửa kiếng hình tròn kia ngoài một khoảng xanh biếc của nền trời và vài  đốm mây trắng mỏng. Thế nhưng qua tiếng reo khẽ và câu buột miệng của hai du khách phương Tây, tôi vẫn hình dung được những gì mà hai vị khách này đã nhìn thấy bên dưới khi máy bay hạ thấp. Những gì hiện ra bên dưới đã quá quen thuộc với tôi mỗi khi đi xa quay về lại thành phố này nếu như tôi ngồi cạnh cửa sổ máy bay. Thoạt đầu bạn sẽ thấy dòng sông Đồng Nai, rồi sông Sài gòn, và những nhánh sông nhỏ khác, kể cả con kênh Nhiêu Lộc -Thị Nghè, len lỏi trong thành phố. Từ trên cao nhìn xuống, TP.HCM như một cù lao khổng lồ, tuyệt đẹp với sông, rạch và cây xanh. Nó cho ta cảm giác thanh thoát trong một môi trường thiên nhiên hoàn hảo. Cái cảm giác ấy hoàn toàn biến mất khi máy bay tiếp đất cùng với sự nhốn nháo của đám đông ở lối ra sân ga Tân Sơn Nhất. Không chỉ biến mất, nó còn tạo cho bạn một cảm giác ngột ngạt, bất an khi hoà mình vào dòng xe đủ loại  lúc nhúc trên đường phố trong một trật tự  không giống bất cứ nơi nào trên thế giới với mùi xăng dầu khét lẹt. Chẳng còn thấy sông, rạch mà chỉ toàn phố xá với đủ kiểu kiến trúc tự phát liền kề nhau, kéo dài trùng điệp. Mỗi căn nhà mặt tiền  trên đường phố đều làm dịch vụ hoặc bán hàng hóa đủ loại. Cả TP.HCM cứ như một "super market" khổng lồ.

Tôi nhìn vẻ mặt giãn ra đầy thư  thái hoan hỉ  của hai ông người Pháp trước khi máy bay tiếp đất mà thầm ái ngại. Hai ông bạn này sau khi tiếp đất ắt sẽ gặp một "vố" bất ngờ đây!

Tôi vừa từ TP. Tô Châu, Trung Quốc trở về. Đó cũng là thành phố của sông rạch như Sài gòn nhưng có tuổi đời già hơn  rất nhiều, khoảng 2.500 năm. Cũng như  Sài gòn cách nay gần 150 năm, Tô Châu có nhiều kênh rạch ngang dọc trong nội thành với sông ngòi bao bọc chung quanh. Các kênh, rạch ấy hầu như  vẫn còn nguyên vẹn như  mấy ngàn năm về trước khi thành phố mới được tạo dựng, tất nhiên nó tiếp tục được tu tạo và phát triển thêm ở các đời sau. Hiện nay trong nội thành Tô Châu có cả thảy 21 kênh rạch chạy từ  Nam qua Bắc và từ  Đông sang Tây cùng 1.600 chiếc cầu đá với độ cao thông thuyền đủ cho thuyền bè qua lại. Tất cả bờ sông và kênh rạch đều được kè bằng đá. Trên bờ sông và bờ kênh là nhà cửa dân cư, trước mặt nhà là đường bộ, cửa sau nhà là đường thủy.

Vào thế kỷ XIII, khi lưu lạc đến Trung Hoa, có dịp đến Tô Châu, anh chàng phiêu lãng người Ý Marco Polo đã phải lóa mắt vì sự phồn thịnh và vẻ đẹp của thành phố đầy kênh rạch này. Trong tập du ký của mình, Marco Polo đã ví Tô Châu là "Venise phương Đông". Venise vốn là thành phố nổi của Ý, rất nổi tiếng ở phương Tây. Có thể từ sự ví von này mà người Trung Hoa đã gọi thành phố Tô Châu của họ là "Đông phương thủy thành".

Cái tên "Venise phương Đông" ấy từ thời Marco Polo cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị vì hàng ngàn năm nay nó vẫn là thành phố của kênh rạch. Khác với Sài gòn một thời đã từng được mệnh danh là "Hòn ngọc viễn Đông" nhưng ngày nay nếu nhắc đến "ngoại hiệu" này e lớp hậu sinh sẽ cảm thấy vô cùng khó hiểu.

Tô Châu cách Thượng Hải 80 km, nằm ở hạ lưu sông Dương Tử, trên bờ Thái Hồ, tỉnh Giang Tô. Từ ngàn xưa Tô Châu đã nổi tiếng về tơ lụa, trà và các viên lâm tư gia với nghệ thuật sắp đặt vườn tược độc đáo trong một không gian hạn chế gồm đủ đình đài lầu các, cây xanh, hồ đầm, sông suối, núi non...Nghệ thuật "nhìn nhỏ thấy lớn" sở trường của người Trung Hoa thể hiện rất rõ ở Tô Châu viên lâm. Nhiều khu vườn tại đây đã được UNESCO xếp hạng di sản văn hóa thế giới. Thế nhưng sự nổi tiếng nhất của Tô Châu, đối với nhiều du khách phương Tây, có lẽ nhờ cái tên "Venise phương Đông" khi nói về thành phố nhiều kênh rạch này.