Trong dịp hai lễ Thích Ca Thành Đạo và Jesus Giáng Sinh vào cuối năm, chúng ta hãy tìm đọc kinh Phật và Chúa để chiêm nghiệm lại một vài ý nghĩa của cơ sự làm người. Có những mẫu chuyện mà có lẽ nhiều người trong chúng ta đã nghe và đọc qua rồi, nhưng ý nghĩa ẩn dụ vẫn còn dấu kín. Sau đây là hai câu chuyện của Ananda và Peter - đôi cột trụ lớn của hai truyền thống đạo lý trọng yếu của nhân loại. Ananda là của Đông phương; Peter Tây Phương. Mỗi nhân vật là một hiện thân từ chữ Đạo, tuỳ duyên mà ứng hiện trong sự lớn lao vô cùng huyền diệu về hiện tượng con người. 

Trong Surangama Sutra, tức kinh Lăng Nghiêm, có thuật lại câu chuyện của Ananda, một trong những đại đệ tử hàng đầu của Phật Thích Ca Mâu Ni. Hôm ấy là ngày giỗ tổ, Ananda đi khất thực một mình. Ông gặp một nàng thiếu phụ xinh đẹp và khiêu gợi tên là Matanga. Nàng ta dùng thần chú Ấn giáo để khích dụ ông vào phòng ngủ của mình. Dù là một đệ tử cao cấp của Phật, nhưng công phu tu tập chưa đến hạng siêu thừa, vốn thêm là một bậc trí giả thiên về lý luận, phiên giải, Ananda suýt nữa là bị vấp ngã.  May nhờ lúc đó, Phật đã phải dùng thần chú Lăng Nghiêm, để thức tỉnh Ananda, kêu gọi ông và nàng Matanga trở về diện kiến Phật. Gặp Phật, Ananda cảm thấy xấu hổ, khóc lóc. Ông quỳ xuống đảnh lễ đức Phật, tự giận mình là người học rộng, nghe nhiều mà đạo lực vẫn chưa toàn. Trước mặt nhiều môn đồ và đệ tử khác, Phật an ủi Ananda, xong rồi truy hỏi ông về "dâm ái," "vọng tưởng" và "chân tâm." Kinh Lăng Nghiêm là bộ kinh ghi chép những gì mà Ananda nhớ lại từ những câu tra vấn và thuyết giảng của Phật cho Ananda và thánh chúng nhân dịp pháp thoại này. 
 
Đức Phật và Ananda. Nguồn: goldenlandpages.com

Lăng Nghiêm là một đại phẩm tước cơ bản về siêu hình học Phật giáo. Nó đứng song song với kinh Kim Cương, một tác phẩm tri thức luận. Hai tập kinh này được biên tập là nhờ công của Ananda. Với một trí nhớ phi thường, Ananda đã nhớ rõ hầu hết các bài giảng của Phật.  Hai trăm năm sau khi Phật lìa trần, trí nhớ và sự kể lại của Ananda đã được ghi chép thành kinh văn trong những đại hội "kiết tập." Vì thế, nếu như không có Ananda thì gia tài kinh điển của Phật giáo sẽ không được dồi dào, phong phú như vậy. Tuy nhiên, trên cơ sở tu học thì Ananda là người đắc đạo chậm nhất.  Có hai thứ làm cản trở con đường chứng đạo cho Ananda. Thứ nhất, khả năng trí thức siêu việt của ông; và thứ hai, năng lực dục tình vốn chưa hoàn toàn được chuyển hóa. Andanda được coi như là đứa em út trong hàng đệ tử của Phật hồi ấy. Ngài đã tỏ ra thân ái và thương yêu Ananda rất nhiều cũng chỉ vì ông là người kém chậm nhất trên đường tu chứng. Nhưng Phật cũng biết rằng chính Ananda sẽ là nhân vật phát huy chánh Pháp hiệu năng hàng đầu. Và như lịch sử đã chứng minh, Ananda đã là "viên đá trọng yếu" và là "chìa khóa" cho sinh lực đạo Phật - mà nếu không có, Á Đông không thể như đã là.

Ananda là biểu tượng của thân xác và tri thức trên con đường giác ngộ chân Tâm. Trong tinh yếu của tu học, Phật pháp không thể hiển dương nếu không phải khởi đi, và đối đầu với, để vượt qua hai năng lực lớn lao của cá thể. Đó là hai vế trí thức và ái dục giới tính. Cả hai đều là hiện thân của tự-ngã. Một bên là ý chí thâu gọm thế gian qua "cái biết" của mình; đằng kia là bản năng tồn hữu qua cơ năng thân xác. Khi Ananda sắp bị nàng Matanga dụ dỗ, chàng suýt nữa là rơi vào năng lực xác thân. Đây là một khổ nạn mà truyền thống tu học nhà Phật gọi là "nạn Ma Đăng Già." Sự "ngã ngựa" của Ananda là một thời quán thiết yếu trên con đường đi đến giác ngộ. Bởi vì chính từ bản thể của sinh hiện, mỗi cá nhân tự mình là một sự chối từ, một vọng tưởng trong chân Tâm, để mang trong tim một gánh nặng chủ quan lạc giòng.

Bây giờ, chúng ta hãy đi sang Kinh Tân Ước. Trong chương Matthew 26-27, đoạn kể về Peter, một môn đệ hàng đầu (Apostle) của Chúa Jesus. Trước đêm bị bắt và đóng đinh trên thâp tự giá, Chúa Jesus đã cùng dùng cơm tối với 12 môn đồ. Ngài làm phép thánh bằng bánh mì và rượu xong rồi đưa cho các đệ tử mà nói, "Hãy lấy bánh này mà ăn vì nó là thân xác của ta; hãy uống từ cốc này vì đây là máu của ta." Và Chúa tuyên bố rằng đêm hôm ấy, các đệ tử có mặt sẽ mất đức tin trước mặt Ngài. Peter trả lời rằng ông không phải là người như thế. Chúa nhìn Peter mà nói, "Ta nói cho ngươi nghe, trước khi gà gáy sáng mai, nhà ngươi sẽ từ chối ta ba lần." Và y đúng như vậy. Đêm hôm ấy sau khi Chúa đã nhắn nhủ Peter rằng, "Tinh thần thì cao, nhưng thân xác vốn là yếu," Peter đã từ chối Chúa Jesus đúng ba lần với những kẻ đang truy bức Ngài. Lần cuối cùng khi Peter từ chối Chúa vừa xong thì tiếng gà gáy sáng vang lên. Peter nhận thức ra lỗi lầm của mình và - như Ananda đã - bật khóc nức nở.