Blog là một từ được rút gọn lại từ danh từ chuyên môn Web log, viết rõ ra là Weblog.  Nếu dịch sát nghĩa từ nguồn gốc của nó, Web log là tài liệu cập nhật (log) về những hoạt động thường nhật (activities) được lưu trữ trên mạng (web).  Thế nhưng Blog lại được định nghĩa theo công dụng của nó; và định nghĩa chính xác của từ này được thay đổi tùy theo sự tiến hóa đa dạng của Blog. 

Phát xuất từ thế giới Dân Chủ phương Tây với quyền Tự Do Ngôn Luận và quyền Tự Do Báo Chí được bảo đảm bởi hiến pháp, Blog là một công cụ đa dạng tiến hóa không ngừng nhằm đáp ứng nhu cầu của người sử dụng và lợi ích riêng tư của những công ty cung cấp dịch vụ blog.  Giờ đây, có rất nhiều hình thức blog với nhiều dạng khác nhau được sử dụng với nhiều mục đích tùy theo quan điểm của chủ nhân trang mạng.  Và thủy chung đó vẫn là quan điểm, không ai bỏ thời gian quản lý, gò bó quan điểm người khác vào một khuôn khổ pháp lý, hoặc truy tìm định nghĩa chính xác của Blog để áp dụng vào luật pháp vì đó là một chuyện bất khả thi chẳng khác gì họa quỷ (vẽ ma).  Nhưng khi bước vào thế giới XHCN với quyền báo chí tư nhân bị tước đoạt và quyền tự do ngôn luận bị hạn chế đến cùng cực, chuyện bất khả thi này lại biến thành chuyện phải làm. 

Đối với VN, nguyện vọng quản lý blog sẽ là một chuyện có thể làm.  Xã hội Chủ Nghĩa đấy mà, chính quyền có đủ mọi quyền hành để thực hiện bất kể nguyện vọng gì.  Nhưng thành công ở mức nào, hữu ích ra sao, thiệt thòi như thế nào?  Có khi nào thông tư quản lý blog rồi đây sẽ trở thành trò cười cho thiên hạ như quy định an toàn giao thông đường phố tùy theo vòng ngực (1) vừa qua không?  Cực chẳng đã, tôi phải bỏ tí thời gian truy tìm câu trả lời để xác nhận tính thiết thực trong việc quản lý blog.

Truy tìm nguồn gốc của Blog

Weblog là một phương pháp lưu trữ tài liệu trên mạng được ứng dụng kể từ khi mạng Internet ra đời.  Nhưng trước năm 1997, chưa có nhu cầu nghĩ ra một danh từ kỹ thuật gì cho phương pháp lưu trữ này cho đến khi Jorn Barger dùng từ Web log.  Theo chiều dài thời gian kể từ khi mạng Internet ra đời, phương pháp lưu trữ này được ghi nhận như sau:

· Năm 1989 - Tim Berners-Lee của trung tâm nghiên cứu hạt nhân châu Âu (CERN) đã sáng chế ra mạng internet và bắt đầu lưu trữ vào một danh sách những trang mạng được đưa vào hoạt động. 

· Tháng 6, 1993 - NCSA đã có được danh sách lưu trữ các trang mạng mới lâu đời nhất trong phần What’s New (Có gì mới lạ?) cho phần mềm Mosiac của mình (3).   Cùng thời điểm này, Netscape cũng bắt đầu danh sách riêng của mình. 

· Tháng Giêng, 1994 – Justin Hall khởi động trang cá nhân mang tên Trang Nhà của Justin lưu trữ các đường truyền dẫn đến các trang mạng bí mật khác.

· Tháng 4, năm 1997 – Dave Winner khởi động trang mạng Scripting News (4) và cập nhật tin tức cho các phần mềm của mình theo dạng blog.

· Tháng 9, năm 1997 – Slashdot khởi động trang mạng thông tin dạng blog cho các tay chuyên sử dụng máy tính.

· Tháng 12, năm 1997 – Jorn Barger gom danh từ chuyên môn Web log lại và đặt tên Blog cho hình thức lưu trữ tài liệu này.

· Tháng 11, năm 1998 – Cameron Barrett phát hành danh sách các trang blog đầu tiên trên Camworld, một trang thông tin dạng blog.

· Đầu năm 1999 – Peter Merholz rút gọn cách phát ngôn Web blog thành “Wee-blog” và từ đó rút gọn thành Blog.

· Tháng 7, năm 1999 – Metafilter dùng hình thức Blog để lưu trữ tài liệu.  Pitas cũng cho vào hoạt động hệ thống thiết lập blog miễn phí trên mạng.

· Tháng 8, năm 1999 – Pyra khởi động hệ thống mang tên Blogger.  Hệ thống này nhanh chóng trở thành phương tiện để blog mãi cho đến nay và giúp cho việc viết blog trở thành thịnh hành trong giới sử dụng mạng Internet. 

Hiện nay hầu như tất cả các hệ thống mạng lập ra để thu hút người sử dụng trong việc liên kết qua mạng đều phải chứa đựng chức năng Blog.  Từ Myspace, Yahoo, Google, Multiply, cho đến các tờ nhật báo mạng hoặc các trang mạng nổi tiếng không chuyên về dịch vụ blog cá nhân.  Kỹ thuật viên chuyên bảo quản phần mềm cho các công ty vẫn còn sử dụng phương pháp blog để lưu trữ chi tiết về các hoạt động của nhân viên và khách hàng.

Có nên định nghĩa Blog là “nhật ký cá nhân”?

Cũng trong năm 1999 theo sự thịnh hành của blog cá nhân trên mạng, tự điển trực tuyến Merriam-Webster của Tây phương sáp nhập từ Blog là định nghĩa Blog là “một trang cá nhân trên mạng Internet ghi nhận những tư tưởng, quan điểm, và những đường truyền thông tin được cung cấp và cập nhật bởi chủ nhân blog” (5).  Đây vẫn chỉ là định nghĩa thông dụng đại chúng.  Giới kỹ thuật tin học và các chuyên gia phần mềm mạng có chút kiến thức về nguồn gốc của từ này hầu như ai cũng hiểu rằng định nghĩa và sự ứng dụng của Blog không chỉ hạn chế ở bốn chữ “nhật ký cá nhân”, một cụm từ mà Anh ngữ gọi là personal diary.  Và từ diary (nhật ký) không thể nào thay thế được từ journal (ghi nhận) được sử dụng để định nghĩa Blog. 

Nếu bạn lật tự điển Anh-Việt và gõ vào chữ journal bạn sẽ thấy rằng nhật ký chỉ là một trong nhiều định nghĩa của từ journal.  Journal cũng có thể là một tạp chí, một tờ nhật báo.  Và như thế Blog có thể là nhật ký, có thể là nhật báo.  Còn về phần blog cá nhân, tưởng cũng phải nên thêm vào một vài tính từ bên cạnh từ blog vì hiện nay, có rất nhiều loại blog như blog của một cá nhân (personal blog), blog của một nhóm (group blog), blog của một công ty thương mại (corporate blog).  Blog cũng có nhiều hình thức như blog chuyên đưa đường truyền mạng (newslink blog), blog truyền hình (video blog), blog nhạc (music blog).  Người sử dụng blog hiện nay trên thế giới cũng sử dụng blog với nhiều mục đích như chính trị (political blog), chế giễu chính trị (political humour blog), thông tin (news blog), tôn giáo (religious blog). 

Nếu bạn vào Google và gõ vào “top blog”.  Bạn sẽ được dẫn đến một trang chứa rất nhiều danh sách blog thuộc các dạng “top” khác nhau.  Và chỉ với một link Top 100 blog thì sự da dạng của Blog cũng đã quá rõ ràng.  Và sự đa dạng này vẫn còn đang trong quá trình tiến hóa không ngừng để thêm phần đa dạng.   Thế có nên định nghĩa blog là “nhật ký cá nhân” không?  Câu trả lời này tác giả xin dành lại cho người đọc.