Tự Luận - Đường Đến Dân Chủ: Kiến Thức, Kiến Thức, và Kiến Thức
http://danchimviet.com/articles/579/1/T-Lun---ng-n-Dan-Ch-Kin-Thc-Kin-Thc-va-Kin-Thc/Page1.html
K D.
Tác Giả K D.
Đăng/Published on 02.11.08
...theo triết lý của Socrates đối với đề tài Xã Hội Dân Chủ và con đường tranh đấu cho một Xã Hội Dân Chủ Vững Bền, tôi chẳng là ai cả và chẳng biết gì cả. Hãy cùng tôi truy vấn ý nghĩa và câu trả lời đối với đề tài này. Hy vọng ở cuối bài, tôi sẽ biết tôi là ai?
Bài do tác giả gửi đến Đàn Chim Việt Online (Nguồn: Blog Khuyết Danh)
...theo triết lý của Socrates đối với đề tài Xã Hội Dân Chủ và con đường tranh đấu cho một Xã Hội Dân Chủ Vững Bền, tôi chẳng là ai cả và chẳng biết gì cả. Hãy cùng tôi truy vấn ý nghĩa và câu trả lời đối với đề tài này. Hy vọng ở cuối bài, tôi sẽ biết tôi là ai?“Cogito, ergo sum” (Tôi tư duy; do đó, tôi tồn tại.)
René Descartes, triết gia, kiêm hoa học gia, toán học người Pháp.
“Virtue – all virtue – is knowledge” (Đức tính - tất cả mọi đức tính - đều là kiến thức)
Socrates, triết gia cổ đại Hy Lạp
René Descartes, triết gia, kiêm hoa học gia, toán học người Pháp.
“Virtue – all virtue – is knowledge” (Đức tính - tất cả mọi đức tính - đều là kiến thức)
Socrates, triết gia cổ đại Hy Lạp
Lời tựa: Đối với bộ môn triết học, trong khi Socrates được xem như là một triết gia tiên phong của triết học cổ đại Tây Phương và được mệnh danh là cha đẻ của phương pháp Truy Vấn, thì Descartes được nhắc đến như là cha đẻ của triết học hiện đại Tây Phương. Triết lý Socrates bắt đầu từ tiên đề “tôi chẳng biết gì cả” và được khai sáng bằng phương pháp Truy Vấn qua đối thoại. Triết lý Descartes được bắt đầu từ tiên đề “chẳng có gì được xem là đúng cả cho đến khi nền tảng để tin rằng nó đúng được thiết lập” và được khai sáng bằng cách tự duy lý với chính mình (tự luận). Phương thức của hai người có phần giống nhau ở chổ những quan điểm trong đời sống thường ngày phần nhiều được gạt bỏ trong tiến trình suy luận, nhưng lại khác nhau rất nhiều ở điểm khởi xuất khi một người tin rằng mình “chẳng biết gì cả” trong lúc người kia lại bắt đầu với điều “mình biết chắc là đúng”. Tưởng cũng nên nhắc lại là đối với Descartes, điều mà ông ta tin chắc là đúng là “khi một người biết đặt nghi vấn, sự tồn tại của người đó là chắc chắn”.
Nếu áp dụng nguyên tắc căn bản trong triết lý của hai nhân vật này vào cùng một vấn đề, thì điểm khởi xuất duy nhất để có thể bắt đầu từ định nghĩa về sự hiện hữu cá nhân. Tôi tin rằng Socrates sẽ không có ý kiến gì vì dù không biết gì cả, ông ta cũng không thể nào nghi ngờ sự hiện hữu của mình. Và với đề tài Xã Hội Dân Chủ và đường đi đến một Xã Hội Dân Chủ Vững Bền đối với một người chẳng biết gì cả như tôi, chuyện gì sẽ xảy ra? Nếu bắt đầu từ con số không và nhìn vào thực tế xã hội chính trị thế giới bằng quan điểm cá nhân của mình, tôi sẽ tìm được câu trả lời gì qua mẫu đối thoại giữa tôi và tôi (tự luận)?
Tôi là ai?
Đối với đề tài Xã Hội Dân Chủ, việc khẳng định được tôi là ai cũng rất buồn cười. Có lẽ ai cũng đã từng nghe qua cụm từ “nhà Dân Chủ”. Thú thật thì tôi cũng chẳng biết rõ thật sự một nhà Dân Chủ là một người như thế nào. Lật tự điển thì chỉ thấy “Dân Chủ” và “nhà” thôi. Nếu nói một nhà Dân Chủ là một người tranh đấu cho Tự Do Dân Chủ, thì tôi phải cần hỏi rõ thêm Tự Do ở mức độ nào, Dân Chủ theo hình thức nào, và phải làm gì theo đường lối gì mới có thể gọi là tranh đấu? Sỡ dĩ tôi đề cập đến cụm từ này vì đã có người (không nghĩ mình là nhà Dân Chủ) cho rằng tôi là một nhà Dân Chủ, nhưng đồng thời cũng có người (cho rằng mình là một nhà Dân Chủ) lại không nghĩ tôi là một nhà Dân Chủ, vì những gì tôi làm (hay không làm) đối với họ chẳng có gì gọi là tranh đấu cả. Đôi lúc, họ nghĩ tôi chỉ là một người ủng hộ Tự Do, Dân Chủ mà thôi, nhưng khi tôi có ý kiến khác với những người đang “tranh đấu” hoặc đang “ủng hộ”, thì lại có những người khác không nghĩ tôi là một người ủng hộ, thậm chí họ còn gọi tôi là “thân Cộng”, “tay sai CS”, v.v...
Thật rõ khổ với cái trò đặt danh gọi người. Tôi có thể viết rất nhiều với mỗi danh từ mà người ta đã từng gọi tôi ít nhiều. Nói chung thì chúng tương đối cũng như những gì tôi đã nêu ra với danh từ nhà Dân Chủ. Nếu tôi tham gia trò chơi này thì một là tôi tự đặt cho mình một cái danh mà đối với những ai không biết tôi, nó chẳng có nghĩa gì cả. Hai là tôi phải phát khùng với những danh từ khác nhau mà người ta đặt cho tôi. May thay đối với tôi, đó chỉ là một trò chơi mà tôi không cần phải tham gia. Theo triết lý tư duy của Descartes, tôi là tôi: Là tổng hợp của những kiến thức thấu hiểu được từ trước đến nay. Và theo triết lý của Socrates đối với đề tài Xã Hội Dân Chủ và con đường tranh đấu cho một Xã Hội Dân Chủ Vững Bền, tôi chẳng là ai cả và chẳng biết gì cả. Hãy cùng tôi truy vấn ý nghĩa và câu trả lời đối với đề tài này. Hy vọng ở cuối bài, tôi sẽ biết tôi là ai?
Định nghĩa Dân Chủ
Danh từ Dân Chủ (Democracy) phỏng theo tiếng Hy Lạp δημοκρατία [dimokratía] có nghĩa là “chính quyền nhân dân”, ghép từ hai từ δήμος [dēmos] (nhân dân) và κράτος [kratos] (cai trị, sức mạnh). Dùng để mô tả thể chế dân chủ ở thành Athen, Hy Lạp vào giữa thế kỷ 4 và 5 trước Công Nguyên. Nếu nói xác nghĩa theo nguồn gốc của từ này thì Xã Hội Dân Chủ là một xã hội mà trong đó, sức mạnh cai trị hoàn toàn nằm trong tay nhân dân. Điều này đối với tôi hoàn toàn bất cập vì nhân dân là tổng thể của nhiều người với nhiều ý kiến khác nhau, chín người mười ý và ý kiến của đại đa số chưa hẳn thích hợp cho một xã hội. Nếu chỉ dùng một định nghĩa ngắn gọn như thế, thì Xã Hội Dân Chủ chẳng khác nào một xã hội hỗn loạn trong tình trạng vô chính phủ (Anarchy). Tôi tin rằng đây là lý do Socrates chỉ trích thể chế Dân Chủ Athena để rồi nhận lấy án tử hình. Athena vào thời đó có một nền Dân Chủ rút thăm (sortition) không tùy vào phiếu bầu, và người nắm quyền được chọn lựa bừa bãi bằng cách rút thăm. Ông cho rằng những kẻ nắm quyền chẳng thông thái chút nào cả. Phỏng theo mẫu đối thoại Republic (Cộng Hòa) của Plato, Socrates cho rằng bất kể là thể chế chính trị nào, kẻ cầm quyền phải là những nhà thông thái, thấu hiểu những triết lý căn bản về đời sống con người. Trạng thái vô chính phủ (náo loạn) cũng chính là lý do người ta dùng để chống đối hai chữ Dân Chủ. Hoàn toàn hợp lý… nhưng biện lý đó có còn hợp thức và hợp thời hay không?
Trong triết lý chính trị thế giới hiện đại, danh từ Dân Chủ (Democracy) được dùng để mô tả nhiều hình thức chính trị khác nhau nhưng cũng tương đối giống nhau. Vì lý do này, danh từ Dân Chủ không có được một định nghĩa thống nhất, và định nghĩa Dân Chủ vẫn còn là một đề tài tranh cãi bất tận ở các nước có một nền Dân Chủ. Nhưng dù vậy, các thể chế chính trị được gọi là Dân Chủ này đều có hai yếu tố cơ bản: (1) Tất cả các thành viên trong xã hội (bất kể đảng phái) đều có cơ hội như nhau để tiến đến vị trí nắm quyền. (2) Tất cả các thành viên trong xã hội (bất kể giai cấp) đều được hưởng chung một nền tự do và các quyền tự do mà tất cả công nhận. Vỏn vẹn chỉ thế thôi. Mặc dù đặc điểm của xã hội Dân Chủ là tác động của lá phiếu bầu do người dân định đoạt, không phải tổng thể nhân dân của xã hội nào cũng có đủ KIẾN THỨC và sự THÔNG THÁI để lập nên một hiến chương và một hệ thống Tam Quyền (trías politica) hữu hiệu như ở Hoa Kỳ mà trong đó, các thế lực chính trị được duy trì ở mức quân bình với những cơ cấu được cài đặt nhằm hạn chế việc thu gom quyền lực về một phía nào đó. Theo tôi, đây chính là lý do các xã hội Dân Chủ trên thế giới rất khác nhau. Khác nhau ở chỉ số Dân Chủ được định đoạt qua các quyền tự do và mức độ tự do mà người dân có được.
Nói một cách chung chung thì Nga, Thái Lan, Pháp, Anh, Hoa Kỳ, Ba Lan và nhiều nước khác đều là những xã hội Dân Chủ, nhưng chúng nào có giống nhau hoàn toàn. Ở những nước mà người dân có kiến thức cao và ý thức về khái niệm Dân Chủ rõ ràng, thì xã hội Dân Chủ của họ bền vững hơn và tiến bộ hơn. Nếu hô hào Dân Chủ mà không đề cập đến nền Dân Chủ của quốc gia nào, hình thức nào thì chẳng khác gì tả chim với hai cánh, hai chân, biết bay… và ngưng ở đó. Dân Chủ như thế nào tùy thuộc vào quyền tự do mà người dân có được, và các quyền tự do có được lại tùy thuộc vào Kiến Thức của người dân. Trong một xã hội Dân Chủ với một hiến pháp lỏng lẻo, không có một chính quyền có trách nhiệm, lợi ích của người dân thiểu số vẫn có thể bị lợi dụng bởi sự bạo ngược của số đông. Điển hình là một vài sự kiện cực đoan ở hải ngoại. Theo tôi, đây chính là lý do các bạn trẻ ở VN thường nhìn vào các xã hội Dân Chủ phôi thai và sơ khởi ở Á Châu và Trung Đông để biện minh cho ý tưởng XHCN của mình, họ thiếu kiến thức về các xã hội Dân Chủ xa hơn nữa ở Châu Mỹ và Châu Âu. Và tôi nghĩ đây cũng là lý do nhiều người nghĩ rằng người Việt chúng ta chưa đủ khả năng để tiếp nhận một thể chế Dân Chủ toàn diện. Các ý nghĩ này đều hợp lý và hợp thời, nhưng tôi không nghĩ chúng hợp thức vì một nhóm thì cho rằng ta đây biết cả, Dân Chủ chẳng có gì tốt; một nhóm kia thì chờ đợi Kiến Thức đuợc khai sáng trong một xã hội mọi thông tin “nhạy cảm” và “ảnh hưởng đến an ninh quốc gia” đều miễn bàn. Đây đúng nghĩa với một phong trào Dân Chủ “xin cho”. Vì đâu nên nỗi, tôi cho rằng vì người ta đã lười khi dùng từ hoặc không hiểu rõ mình đang nói gì.
Trãi theo chiều dài lịch sử chính trị thế giới, có ít nhất là 9 hình thức Dân Chủ khác nhau: Dân Chủ Đại Nghị (Parliament Democracy), Dân Chủ Tự Do (Liberal Democracy), Dân Chủ Trực Tiếp (Direct Democracy), Dân Chủ Đồng Thuận (Consensus Democracy), Dân Chủ Athena (Sortition Democracy), Dân Chủ XHCN (Socialist Democracy - Ừ, có thật đấy. Các bác hay gọi người khác là phản động này, phản động nọ... coi chừng tự tát vào mồm mình mà không hay đấy.), Dân Chủ Vô Chính Phủ (Anarchist Democracy), Dân Chủ Iroquois (Iroquois Democracy), Dân Chủ Lập Hiến (Constitutional Democracy). Khi tôi dùng đến hai từ Dân Chủ, tôi đang đề cập đến hình thức Dân Chủ nào? Của quốc gia nào? Kể cả hai từ Tự Do và Dân Chủ cũng thường bị dùng lẫn lộn trong khi chúng hoàn toàn có hai ý nghĩa riêng biệt.
Tôi hay nghe người ta nói “ở nước Tự Do”. Nước Tự Do là nước nào thế? Có phải ở một xã hội vô chính phủ không? Tôi thường nghe người ta đề cập đến, “Tự Do Dân Chủ”. Đã làm chủ còn được tự do nữa, nguy quá! Thôi miễn bàn, ai muốn sống trong một xã hội như thế? Thằng hàng xóm tự do chém mình, ai giải quyết? Nếu tôi thật sự chưa có khái niệm gì về Dân Chủ rất có thể tôi sẽ nghĩ họ điên. Tất nhiên là phải có Tự do trong giới hạn, trong khuôn khổ, phải không nào? Đây có phải là một lối chơi chữ? Giới hạn như thế nào và trong khuôn khổ gì để nó không biến thành một nghịch lý? Tôi đâu biết, hãy cùng truy vấn xem.
Nếu áp dụng nguyên tắc căn bản trong triết lý của hai nhân vật này vào cùng một vấn đề, thì điểm khởi xuất duy nhất để có thể bắt đầu từ định nghĩa về sự hiện hữu cá nhân. Tôi tin rằng Socrates sẽ không có ý kiến gì vì dù không biết gì cả, ông ta cũng không thể nào nghi ngờ sự hiện hữu của mình. Và với đề tài Xã Hội Dân Chủ và đường đi đến một Xã Hội Dân Chủ Vững Bền đối với một người chẳng biết gì cả như tôi, chuyện gì sẽ xảy ra? Nếu bắt đầu từ con số không và nhìn vào thực tế xã hội chính trị thế giới bằng quan điểm cá nhân của mình, tôi sẽ tìm được câu trả lời gì qua mẫu đối thoại giữa tôi và tôi (tự luận)?
 |
| Bài toán Đoàn Kết Dân Tộc |
Tôi là ai?
Đối với đề tài Xã Hội Dân Chủ, việc khẳng định được tôi là ai cũng rất buồn cười. Có lẽ ai cũng đã từng nghe qua cụm từ “nhà Dân Chủ”. Thú thật thì tôi cũng chẳng biết rõ thật sự một nhà Dân Chủ là một người như thế nào. Lật tự điển thì chỉ thấy “Dân Chủ” và “nhà” thôi. Nếu nói một nhà Dân Chủ là một người tranh đấu cho Tự Do Dân Chủ, thì tôi phải cần hỏi rõ thêm Tự Do ở mức độ nào, Dân Chủ theo hình thức nào, và phải làm gì theo đường lối gì mới có thể gọi là tranh đấu? Sỡ dĩ tôi đề cập đến cụm từ này vì đã có người (không nghĩ mình là nhà Dân Chủ) cho rằng tôi là một nhà Dân Chủ, nhưng đồng thời cũng có người (cho rằng mình là một nhà Dân Chủ) lại không nghĩ tôi là một nhà Dân Chủ, vì những gì tôi làm (hay không làm) đối với họ chẳng có gì gọi là tranh đấu cả. Đôi lúc, họ nghĩ tôi chỉ là một người ủng hộ Tự Do, Dân Chủ mà thôi, nhưng khi tôi có ý kiến khác với những người đang “tranh đấu” hoặc đang “ủng hộ”, thì lại có những người khác không nghĩ tôi là một người ủng hộ, thậm chí họ còn gọi tôi là “thân Cộng”, “tay sai CS”, v.v...
Thật rõ khổ với cái trò đặt danh gọi người. Tôi có thể viết rất nhiều với mỗi danh từ mà người ta đã từng gọi tôi ít nhiều. Nói chung thì chúng tương đối cũng như những gì tôi đã nêu ra với danh từ nhà Dân Chủ. Nếu tôi tham gia trò chơi này thì một là tôi tự đặt cho mình một cái danh mà đối với những ai không biết tôi, nó chẳng có nghĩa gì cả. Hai là tôi phải phát khùng với những danh từ khác nhau mà người ta đặt cho tôi. May thay đối với tôi, đó chỉ là một trò chơi mà tôi không cần phải tham gia. Theo triết lý tư duy của Descartes, tôi là tôi: Là tổng hợp của những kiến thức thấu hiểu được từ trước đến nay. Và theo triết lý của Socrates đối với đề tài Xã Hội Dân Chủ và con đường tranh đấu cho một Xã Hội Dân Chủ Vững Bền, tôi chẳng là ai cả và chẳng biết gì cả. Hãy cùng tôi truy vấn ý nghĩa và câu trả lời đối với đề tài này. Hy vọng ở cuối bài, tôi sẽ biết tôi là ai?
Định nghĩa Dân Chủ
Danh từ Dân Chủ (Democracy) phỏng theo tiếng Hy Lạp δημοκρατία [dimokratía] có nghĩa là “chính quyền nhân dân”, ghép từ hai từ δήμος [dēmos] (nhân dân) và κράτος [kratos] (cai trị, sức mạnh). Dùng để mô tả thể chế dân chủ ở thành Athen, Hy Lạp vào giữa thế kỷ 4 và 5 trước Công Nguyên. Nếu nói xác nghĩa theo nguồn gốc của từ này thì Xã Hội Dân Chủ là một xã hội mà trong đó, sức mạnh cai trị hoàn toàn nằm trong tay nhân dân. Điều này đối với tôi hoàn toàn bất cập vì nhân dân là tổng thể của nhiều người với nhiều ý kiến khác nhau, chín người mười ý và ý kiến của đại đa số chưa hẳn thích hợp cho một xã hội. Nếu chỉ dùng một định nghĩa ngắn gọn như thế, thì Xã Hội Dân Chủ chẳng khác nào một xã hội hỗn loạn trong tình trạng vô chính phủ (Anarchy). Tôi tin rằng đây là lý do Socrates chỉ trích thể chế Dân Chủ Athena để rồi nhận lấy án tử hình. Athena vào thời đó có một nền Dân Chủ rút thăm (sortition) không tùy vào phiếu bầu, và người nắm quyền được chọn lựa bừa bãi bằng cách rút thăm. Ông cho rằng những kẻ nắm quyền chẳng thông thái chút nào cả. Phỏng theo mẫu đối thoại Republic (Cộng Hòa) của Plato, Socrates cho rằng bất kể là thể chế chính trị nào, kẻ cầm quyền phải là những nhà thông thái, thấu hiểu những triết lý căn bản về đời sống con người. Trạng thái vô chính phủ (náo loạn) cũng chính là lý do người ta dùng để chống đối hai chữ Dân Chủ. Hoàn toàn hợp lý… nhưng biện lý đó có còn hợp thức và hợp thời hay không?
Trong triết lý chính trị thế giới hiện đại, danh từ Dân Chủ (Democracy) được dùng để mô tả nhiều hình thức chính trị khác nhau nhưng cũng tương đối giống nhau. Vì lý do này, danh từ Dân Chủ không có được một định nghĩa thống nhất, và định nghĩa Dân Chủ vẫn còn là một đề tài tranh cãi bất tận ở các nước có một nền Dân Chủ. Nhưng dù vậy, các thể chế chính trị được gọi là Dân Chủ này đều có hai yếu tố cơ bản: (1) Tất cả các thành viên trong xã hội (bất kể đảng phái) đều có cơ hội như nhau để tiến đến vị trí nắm quyền. (2) Tất cả các thành viên trong xã hội (bất kể giai cấp) đều được hưởng chung một nền tự do và các quyền tự do mà tất cả công nhận. Vỏn vẹn chỉ thế thôi. Mặc dù đặc điểm của xã hội Dân Chủ là tác động của lá phiếu bầu do người dân định đoạt, không phải tổng thể nhân dân của xã hội nào cũng có đủ KIẾN THỨC và sự THÔNG THÁI để lập nên một hiến chương và một hệ thống Tam Quyền (trías politica) hữu hiệu như ở Hoa Kỳ mà trong đó, các thế lực chính trị được duy trì ở mức quân bình với những cơ cấu được cài đặt nhằm hạn chế việc thu gom quyền lực về một phía nào đó. Theo tôi, đây chính là lý do các xã hội Dân Chủ trên thế giới rất khác nhau. Khác nhau ở chỉ số Dân Chủ được định đoạt qua các quyền tự do và mức độ tự do mà người dân có được.
Nói một cách chung chung thì Nga, Thái Lan, Pháp, Anh, Hoa Kỳ, Ba Lan và nhiều nước khác đều là những xã hội Dân Chủ, nhưng chúng nào có giống nhau hoàn toàn. Ở những nước mà người dân có kiến thức cao và ý thức về khái niệm Dân Chủ rõ ràng, thì xã hội Dân Chủ của họ bền vững hơn và tiến bộ hơn. Nếu hô hào Dân Chủ mà không đề cập đến nền Dân Chủ của quốc gia nào, hình thức nào thì chẳng khác gì tả chim với hai cánh, hai chân, biết bay… và ngưng ở đó. Dân Chủ như thế nào tùy thuộc vào quyền tự do mà người dân có được, và các quyền tự do có được lại tùy thuộc vào Kiến Thức của người dân. Trong một xã hội Dân Chủ với một hiến pháp lỏng lẻo, không có một chính quyền có trách nhiệm, lợi ích của người dân thiểu số vẫn có thể bị lợi dụng bởi sự bạo ngược của số đông. Điển hình là một vài sự kiện cực đoan ở hải ngoại. Theo tôi, đây chính là lý do các bạn trẻ ở VN thường nhìn vào các xã hội Dân Chủ phôi thai và sơ khởi ở Á Châu và Trung Đông để biện minh cho ý tưởng XHCN của mình, họ thiếu kiến thức về các xã hội Dân Chủ xa hơn nữa ở Châu Mỹ và Châu Âu. Và tôi nghĩ đây cũng là lý do nhiều người nghĩ rằng người Việt chúng ta chưa đủ khả năng để tiếp nhận một thể chế Dân Chủ toàn diện. Các ý nghĩ này đều hợp lý và hợp thời, nhưng tôi không nghĩ chúng hợp thức vì một nhóm thì cho rằng ta đây biết cả, Dân Chủ chẳng có gì tốt; một nhóm kia thì chờ đợi Kiến Thức đuợc khai sáng trong một xã hội mọi thông tin “nhạy cảm” và “ảnh hưởng đến an ninh quốc gia” đều miễn bàn. Đây đúng nghĩa với một phong trào Dân Chủ “xin cho”. Vì đâu nên nỗi, tôi cho rằng vì người ta đã lười khi dùng từ hoặc không hiểu rõ mình đang nói gì.
Trãi theo chiều dài lịch sử chính trị thế giới, có ít nhất là 9 hình thức Dân Chủ khác nhau: Dân Chủ Đại Nghị (Parliament Democracy), Dân Chủ Tự Do (Liberal Democracy), Dân Chủ Trực Tiếp (Direct Democracy), Dân Chủ Đồng Thuận (Consensus Democracy), Dân Chủ Athena (Sortition Democracy), Dân Chủ XHCN (Socialist Democracy - Ừ, có thật đấy. Các bác hay gọi người khác là phản động này, phản động nọ... coi chừng tự tát vào mồm mình mà không hay đấy.), Dân Chủ Vô Chính Phủ (Anarchist Democracy), Dân Chủ Iroquois (Iroquois Democracy), Dân Chủ Lập Hiến (Constitutional Democracy). Khi tôi dùng đến hai từ Dân Chủ, tôi đang đề cập đến hình thức Dân Chủ nào? Của quốc gia nào? Kể cả hai từ Tự Do và Dân Chủ cũng thường bị dùng lẫn lộn trong khi chúng hoàn toàn có hai ý nghĩa riêng biệt.
Tôi hay nghe người ta nói “ở nước Tự Do”. Nước Tự Do là nước nào thế? Có phải ở một xã hội vô chính phủ không? Tôi thường nghe người ta đề cập đến, “Tự Do Dân Chủ”. Đã làm chủ còn được tự do nữa, nguy quá! Thôi miễn bàn, ai muốn sống trong một xã hội như thế? Thằng hàng xóm tự do chém mình, ai giải quyết? Nếu tôi thật sự chưa có khái niệm gì về Dân Chủ rất có thể tôi sẽ nghĩ họ điên. Tất nhiên là phải có Tự do trong giới hạn, trong khuôn khổ, phải không nào? Đây có phải là một lối chơi chữ? Giới hạn như thế nào và trong khuôn khổ gì để nó không biến thành một nghịch lý? Tôi đâu biết, hãy cùng truy vấn xem.
Giới hạn của Tự Do trong xã hội Dân Chủ
Nói đến giới hạn của Tự Do thì nó cũng thay đổi tùy theo xã hội Dân Chủ được đề cập đến. Nếu bắt đầu từ một xã hội Dân Chủ nào đó thì lại vi phạm nguyên tắc suy luận của Descartes và Socrates. Làm sao để biết được xã hội nào có một nền Dân Chủ chân chính nhất mà tất cả đều công nhận để bắt đầu? Nền Dân Chủ chính thống nhất đã được Socrates chứng minh là ngu xuẩn nhất bằng cả tính mạng của mình. Thôi thì bắt đầu từ số không và nghĩ xem giới hạn Tự Do lý tưởng nhất đối với tôi phải là như thế nào cho một xã hội vừa Dân Chủ vừa vững bền.
Quyền Tự Do nói chung là muốn nói gì thì nói, muốn làm gì thì làm, muốn tin gì thì tin, muốn viết gì thì viết. Trong một xã hội Dân Chủ, ai cũng được huởng các quyền tự do như nhau. Để cùng nhau tận hưởng, giới hạn Tự Do phải được đặt ở mức tối thiểu, vì nếu đặt ở mức tối đa, thì quẳng luôn hai chữ Tự Do cho xong. Phỏng theo luật bù trù thì ai cũng có thể nói, viết, làm, và tin những điều tôi nói, viết, làm, và tin. Đó là công bằng xã hội. Nếu tôi không muốn ai nói, viết, làm, tin gì có hại đến đời sống của tôi, thì ngược lại tôi không cũng được nói, viết, làm, và tin những gì có hại cho người khác. Để có được một xã hội vững bền, giới hạn tự do ở mức tối thiểu nhất là “không làm những gì mình không muốn người ta làm đối với mình.” Nếu có thể cùng nhau thiết lập một danh sách như thế mà ghép nó vào khuôn khổ thì xong chuyện. Nhưng thực tế không phải thế. Cần phải đào sâu thêm nữa để gạt bỏ những được nêu ra từ nỗi sợ hãi vô lý của mình.
Tôi có bao giờ nghĩ tôi sẽ chết hoặc quốc gia sẽ lâm nguy vì bị người ta chửi không? Nếu tôi trả lời rằng có, thì lý do tại sao? Nhiều người sẽ nghe theo kẻ chửi mà giết hại tôi sao? Vậy kẻ chửi phải chửi rất có lý hoặc là những người nghe theo KIẾN THỨC phải rất nông cạn, có phải không? Nếu kẻ chửi tôi có lý đến thế, thì ngày chết của tôi đã gần kề, tôi có nên xét lại chính mình và sửa đổi trước khi quá muộn không? Nếu hắn chửi vô lý, và tôi vẫn sợ những người chung quanh mình vì hiểu biết nông cạn nghe theo, thì tôi có nên biện minh và chứng minh rằng mình vô tội không? Hay là tôi nghĩ rằng bịt mồm kẻ chửi là cách hay nhất? Cho dù tôi không có khái niệm gì về quyền Tự Do Ngôn Luận, tôi vẫn biết là thế giới có rất nhiều người không cùng quan điểm với tôi. Con số đó bao nhiêu so với những người chung quanh tôi? Đến một lúc nào đó tôi sẽ nghĩ rằng bịt hết mồm những kẻ chửi là một chuyện bất khả thi. Khi đó, tôi có nảy sinh ý muốn bịt tai những kẻ chung quanh tôi để họ khỏi nghe hay không? Kiến Thức của họ nếu không nông cạn, thì sự lo sợ của tôi có thuyên giảm hay không cho dù tôi bịt được tai họ? Và nếu Kiến Thức của họ thật nông cạn, bịt tai họ lại, họ sẽ mãi là những người nông cạn, tôi sẽ mãi mãi tìm cách bịt tai họ cho đến ngày tàn, đến lúc tôi chết đi phải tìm người tiếp tục bịt tai họ lại? Họ sẽ làm gì nếu họ bắt đầu nghe được?
Tôi nghĩ rằng câu trả lời đầu tiên phải là “không”. Nếu không tôi là người sống trong sợ hãi, bấp bênh, lo lắng chỉ vì một lời nói. Đối với những gì người ta viết hoặc người ta tin, những câu hỏi của tôi cũng như thế thôi. Nếu tôi trả lời rằng có, thì tôi là người sống trong sợ hãi, bấp bênh, vì một bài viết, vì một niềm tin của kẻ khác. Sự sợ hãi của tôi rất vô lý, nhưng đối với tôi sẽ rất thật. Vì một khi tôi phản ứng theo sự sợ hãi vô lý của mình, tôi sẽ sống mãi trong sự sợ hãi đó. Và xã hội của tôi chỉ có một lối thoát, đó là phải liên tục tranh giành và bấu vếu địa vị độc tôn để có thể nói, tin, viết, và làm những gì mình thích. Còn những người khác thì ráng nhịn đến khi tôi yếu thế, họ sẽ lấn lên để rồi tôi sẽ phải nhẫn nhục phụ trọng chờ thời. Cũng rất khó nói khi kẻ bất đồng chính kiến với tôi nắm quyền, họ sẽ làm gì đối với tôi. Sống với những người kiến thức nông cạn chung quanh mình là thế đó. Nếu bịt được tai họ và tự mình vo ve những lời đường mật, thì họ là những chú cừu ngoan ngoãn phục vụ cho tôi. Nhưng nếu tôi thất bại trong việc bưng bít thông tin, thì họ sẽ là những quả bom được cài đặt chờ người khác đến châm ngòi vì kiến thức họ nông cạn bởi thông tin bị bưng bít, chứ nào phải họ khờ dại. Và trước việc toàn cầu hóa thông tin, kinh tế. Tôi có được may mắn để thành công không?
Tôi nghĩ đây chính là lý do Tự Do Ngôn Luận, Tự Do Tín Ngưỡng, Tự Do Báo Chí không phải là một sự lo lắng đối với xã hội Dân Chủ ở Hoa Kỳ và nhiều nước tân tiến khác như Gia Nã Đại, Anh Quốc, Pháp Quốc. Chính quyền bớt nhiều nỗi lo và người dân có thêm cơ hội trao giồi Kiến Thức của mình. Kiến Thức người dân càng được nâng cao, xã hội càng thêm bền vững và tiến bộ. Lo sợ vu vơ dẫn đến một xã hội sống trong hoang mang, khủng hoảng.
Nói, viết, và tin nói chung không ảnh hưởng trực tiếp đến an nguy cá nhân và an ninh quốc gia. Những trường hợp cá biệt sẽ được xử lý theo từng sự việc dựa vào bằng chứng và lý lẽ rõ ràng (không phải kết tội vu vơ) chứng minh được rằng những sự ảnh hưỡng gián tiếp thật sự đã và đang gây hại đến cá nhân và an nguy quốc gia. Nhưng làm lại là một chuyện hoàn toàn khác. Cái khuôn khổ mà các Quyền Tự Do nên được đặt vào là một bộ luật rõ ràng được chấp hành nghiêm minh nhằm hạn chế những hành động thực tế gây hại đến đời sống người khác và an nguy quốc gia. Nếu một cá nhân nào nghĩ mình có thể làm điều gì đó gây hại đến người khác nhưng không ai có thể làm gì mình, Quyền Tự Do của họ nên bị tước đoạt. Đó là khải niệm riêng của tôi về Tự Do Nhân Quyền và giới hạn của nó.
Triết lý Socrates và Kiến Thức trong lĩnh vực Chính Trị
The Republic (Cộng Hòa) là một mẫu đối thoại theo triết lý Socrates được viết lại bởi Plato vào năm 360 trước Công Nguyên. Trong đó, triết gia Socrates được dời đến trước Cephalus, Glaucon, và Adeimantus để tranh luận về những luận đề chính trị cho một thành phố lý tưởng [utopia] với tên gọi Công Bình [Just City] (được tạo dựng trong lý thuyết) và những định nghĩa sẵn có của hai từ Công Lý. Một lần nữa, Socrates lại chứng minh những định nghĩa được dặt ra hoàn toàn vô giá trị. Socrates cũng cho rằng lòng ham muốn không phải là động lực khiến con người làm điều bất chính, mà là sự bất lực, vì họ không có khả năng đạt được nguyện vọng của mình một cách chân chính. Theo ông, Công Lý là những gì có thể duy trì và hoàn thiện ba đức tính cốt yếu: Chừng Mực, Hiểu Biết, và Can Đảm. Công cuộc duy trì và hoàn thiện này được thực hiện bởi những người thích hợp nhất để làm những việc cần phải làm. Quan niệm này dẫn đến ba thành phần thích hợp nhất: kẻ cai trị (thiết lập luật lệ công minh), người lính (chấp hành mệnh lệnh đưa ra), và người thực hiện (tuân thủ những mệnh lệnh). Phải chăng đây là ý tưởng phôi thai của hệ thống Tam Quyền Phân Lập (Separation of Power), đặc điểm của một số quốc gia Dân Chủ vững mạnh như Úc và Hoa Kỳ?
Socrates cũng cho rằng trong trường hợp lý tưởng nhất, kẻ cai trị sẽ là những nhà triết học, nhà thông thái lỗi lạc vì con người thường có khuynh hướng đi đến sai lầm, bất kể trong xã hội chính trị nào. Theo đó, Kiến Thức (và chỉ Kiến Thức mà thôi, bất kể Dân Chủ hay Cộng Sản) là yếu tố chính để có được một xã hội hoàn mỹ vững bền. Nhưng thử hỏi, các nhà thông thái lỗi lạc có bao giờ phí tổn thời gian quý báu của mình với ý muốn thống trị kẻ khác? Có mấy lãnh tụ chính trị trong lịch sử cổ đại và cận đại đáng để gọi là một triết gia? Và trong những kẻ nắm quyền lực chính trị xưa nay, có mấy người là truyền nhân của một triết gia nào đó?
Nếu một thủ lĩnh chính trị là truyền nhân thấu hiểu triết lý chân truyền của một triết gia, sự thành đạt sẽ ra sao? Nhìn vào những chiến tích phi thường và chính sách hòa hợp của Alexandros Đại Đế, tôi phải công nhận rằng: “rất hữu hiệu!”. Nhằm truy vấn triết lý Socrates trong sự thành công của Alexandros Đại Đế, tôi nghĩ rằng cách tốt nhất là bắt đầu từ Plato. Những gì chúng ta có thể biết được về Socrates gần như hoàn toàn từ những mẫu đối thoại do Plato viết lại, nên việc cho rằng Plato đã có được chân truyền của Socrates rất hợp lý vì chúng ta không thể biết thêm được gì về Socrates. Trong khi đó thì tên tuổi triết gia cổ đại Hy Lạp Aristotle, thầy của Alexandros Đại Đế, đã được gắn liền với tên tuổi của Socrates và Plato - thầy của Aristotle – trong triết học cổ đại Tây Phương. Aristotle là người đầu tiên sáng lập một hệ thống triết học Tây Phương toàn diện bao gồm đạo đức, mỹ học, lôgic, khoa học, chính trị, và siêu hình học. Đối với Aristotle, Plato là một người thầy “rất thân yêu” của ông.
Vua Phillip của Macedona đã mời Aristotle về dạy học cho con ông, Alexandros. Và trong vài năm tiếp nối, Aristotle đã nhận trách nhiệm dạy dỗ Alexandros. Ông đã huấn luyện Alexandros về mọi mặt như thuật hùng biện và văn học. Đồng thời, ông cũng gợi lên sở thích của Alexandros về khoa học, y học, và triết học. Ở tuổi 20, Alxandros chấp chính sau khi vua Phillip bị ám sát, đánh bại các thế lực chống đối ở các thành phố lận cận, và bắt đầu công cuộc chinh phạt Ba Tư, xâm chiếm Ấn Độ và chinh phục hầu như toàn bộ thế giới được biết đến vào thời đó. Tuy được liệt chung vào danh sách những nhà chiến lược quân sự vĩ đại trong lịch sử (như Thành Cát Tư Hãn, Napoléon, Julius Caesar, v.v… ) sự thông thái của Alexander vượt trội hơn những nhân vật khác ở chính sách hòa hợp của ông: Ông đưa người ngoại tộc vào hàng ngũ binh lực của mình và khuyến khích binh lính lập gia đình với người dân địa phương ở những vùng đất chinh phục được. Chính bản thân ông cũng đã ứng dụng các tập tục khác và lập gia đình với hai công chúa từ các nước khác. Ngay trước khi Alexandros Đại Đế qua đời, chính người Hy Lạp cũng đã xem ông là vong bản và không công nhận ông còn là ngưòi Hy Lạp nữa. Nhưng đối với tôi, những gì Alexandors đã làm không có tính chất vong bản, mà là một sự thông thái mà người ít ai hiểu được. Sự thông thái đã giúp cho một nhà quân sự tiến gần đến mục đích chinh phục thế giới: Lòng nhân ái và sự thiếu vắng của “tinh thần dân tộc.”
Quyền Tự Do nói chung là muốn nói gì thì nói, muốn làm gì thì làm, muốn tin gì thì tin, muốn viết gì thì viết. Trong một xã hội Dân Chủ, ai cũng được huởng các quyền tự do như nhau. Để cùng nhau tận hưởng, giới hạn Tự Do phải được đặt ở mức tối thiểu, vì nếu đặt ở mức tối đa, thì quẳng luôn hai chữ Tự Do cho xong. Phỏng theo luật bù trù thì ai cũng có thể nói, viết, làm, và tin những điều tôi nói, viết, làm, và tin. Đó là công bằng xã hội. Nếu tôi không muốn ai nói, viết, làm, tin gì có hại đến đời sống của tôi, thì ngược lại tôi không cũng được nói, viết, làm, và tin những gì có hại cho người khác. Để có được một xã hội vững bền, giới hạn tự do ở mức tối thiểu nhất là “không làm những gì mình không muốn người ta làm đối với mình.” Nếu có thể cùng nhau thiết lập một danh sách như thế mà ghép nó vào khuôn khổ thì xong chuyện. Nhưng thực tế không phải thế. Cần phải đào sâu thêm nữa để gạt bỏ những được nêu ra từ nỗi sợ hãi vô lý của mình.
Tôi có bao giờ nghĩ tôi sẽ chết hoặc quốc gia sẽ lâm nguy vì bị người ta chửi không? Nếu tôi trả lời rằng có, thì lý do tại sao? Nhiều người sẽ nghe theo kẻ chửi mà giết hại tôi sao? Vậy kẻ chửi phải chửi rất có lý hoặc là những người nghe theo KIẾN THỨC phải rất nông cạn, có phải không? Nếu kẻ chửi tôi có lý đến thế, thì ngày chết của tôi đã gần kề, tôi có nên xét lại chính mình và sửa đổi trước khi quá muộn không? Nếu hắn chửi vô lý, và tôi vẫn sợ những người chung quanh mình vì hiểu biết nông cạn nghe theo, thì tôi có nên biện minh và chứng minh rằng mình vô tội không? Hay là tôi nghĩ rằng bịt mồm kẻ chửi là cách hay nhất? Cho dù tôi không có khái niệm gì về quyền Tự Do Ngôn Luận, tôi vẫn biết là thế giới có rất nhiều người không cùng quan điểm với tôi. Con số đó bao nhiêu so với những người chung quanh tôi? Đến một lúc nào đó tôi sẽ nghĩ rằng bịt hết mồm những kẻ chửi là một chuyện bất khả thi. Khi đó, tôi có nảy sinh ý muốn bịt tai những kẻ chung quanh tôi để họ khỏi nghe hay không? Kiến Thức của họ nếu không nông cạn, thì sự lo sợ của tôi có thuyên giảm hay không cho dù tôi bịt được tai họ? Và nếu Kiến Thức của họ thật nông cạn, bịt tai họ lại, họ sẽ mãi là những người nông cạn, tôi sẽ mãi mãi tìm cách bịt tai họ cho đến ngày tàn, đến lúc tôi chết đi phải tìm người tiếp tục bịt tai họ lại? Họ sẽ làm gì nếu họ bắt đầu nghe được?
Tôi nghĩ rằng câu trả lời đầu tiên phải là “không”. Nếu không tôi là người sống trong sợ hãi, bấp bênh, lo lắng chỉ vì một lời nói. Đối với những gì người ta viết hoặc người ta tin, những câu hỏi của tôi cũng như thế thôi. Nếu tôi trả lời rằng có, thì tôi là người sống trong sợ hãi, bấp bênh, vì một bài viết, vì một niềm tin của kẻ khác. Sự sợ hãi của tôi rất vô lý, nhưng đối với tôi sẽ rất thật. Vì một khi tôi phản ứng theo sự sợ hãi vô lý của mình, tôi sẽ sống mãi trong sự sợ hãi đó. Và xã hội của tôi chỉ có một lối thoát, đó là phải liên tục tranh giành và bấu vếu địa vị độc tôn để có thể nói, tin, viết, và làm những gì mình thích. Còn những người khác thì ráng nhịn đến khi tôi yếu thế, họ sẽ lấn lên để rồi tôi sẽ phải nhẫn nhục phụ trọng chờ thời. Cũng rất khó nói khi kẻ bất đồng chính kiến với tôi nắm quyền, họ sẽ làm gì đối với tôi. Sống với những người kiến thức nông cạn chung quanh mình là thế đó. Nếu bịt được tai họ và tự mình vo ve những lời đường mật, thì họ là những chú cừu ngoan ngoãn phục vụ cho tôi. Nhưng nếu tôi thất bại trong việc bưng bít thông tin, thì họ sẽ là những quả bom được cài đặt chờ người khác đến châm ngòi vì kiến thức họ nông cạn bởi thông tin bị bưng bít, chứ nào phải họ khờ dại. Và trước việc toàn cầu hóa thông tin, kinh tế. Tôi có được may mắn để thành công không?
Tôi nghĩ đây chính là lý do Tự Do Ngôn Luận, Tự Do Tín Ngưỡng, Tự Do Báo Chí không phải là một sự lo lắng đối với xã hội Dân Chủ ở Hoa Kỳ và nhiều nước tân tiến khác như Gia Nã Đại, Anh Quốc, Pháp Quốc. Chính quyền bớt nhiều nỗi lo và người dân có thêm cơ hội trao giồi Kiến Thức của mình. Kiến Thức người dân càng được nâng cao, xã hội càng thêm bền vững và tiến bộ. Lo sợ vu vơ dẫn đến một xã hội sống trong hoang mang, khủng hoảng.
Nói, viết, và tin nói chung không ảnh hưởng trực tiếp đến an nguy cá nhân và an ninh quốc gia. Những trường hợp cá biệt sẽ được xử lý theo từng sự việc dựa vào bằng chứng và lý lẽ rõ ràng (không phải kết tội vu vơ) chứng minh được rằng những sự ảnh hưỡng gián tiếp thật sự đã và đang gây hại đến cá nhân và an nguy quốc gia. Nhưng làm lại là một chuyện hoàn toàn khác. Cái khuôn khổ mà các Quyền Tự Do nên được đặt vào là một bộ luật rõ ràng được chấp hành nghiêm minh nhằm hạn chế những hành động thực tế gây hại đến đời sống người khác và an nguy quốc gia. Nếu một cá nhân nào nghĩ mình có thể làm điều gì đó gây hại đến người khác nhưng không ai có thể làm gì mình, Quyền Tự Do của họ nên bị tước đoạt. Đó là khải niệm riêng của tôi về Tự Do Nhân Quyền và giới hạn của nó.
Triết lý Socrates và Kiến Thức trong lĩnh vực Chính Trị
The Republic (Cộng Hòa) là một mẫu đối thoại theo triết lý Socrates được viết lại bởi Plato vào năm 360 trước Công Nguyên. Trong đó, triết gia Socrates được dời đến trước Cephalus, Glaucon, và Adeimantus để tranh luận về những luận đề chính trị cho một thành phố lý tưởng [utopia] với tên gọi Công Bình [Just City] (được tạo dựng trong lý thuyết) và những định nghĩa sẵn có của hai từ Công Lý. Một lần nữa, Socrates lại chứng minh những định nghĩa được dặt ra hoàn toàn vô giá trị. Socrates cũng cho rằng lòng ham muốn không phải là động lực khiến con người làm điều bất chính, mà là sự bất lực, vì họ không có khả năng đạt được nguyện vọng của mình một cách chân chính. Theo ông, Công Lý là những gì có thể duy trì và hoàn thiện ba đức tính cốt yếu: Chừng Mực, Hiểu Biết, và Can Đảm. Công cuộc duy trì và hoàn thiện này được thực hiện bởi những người thích hợp nhất để làm những việc cần phải làm. Quan niệm này dẫn đến ba thành phần thích hợp nhất: kẻ cai trị (thiết lập luật lệ công minh), người lính (chấp hành mệnh lệnh đưa ra), và người thực hiện (tuân thủ những mệnh lệnh). Phải chăng đây là ý tưởng phôi thai của hệ thống Tam Quyền Phân Lập (Separation of Power), đặc điểm của một số quốc gia Dân Chủ vững mạnh như Úc và Hoa Kỳ?
Socrates cũng cho rằng trong trường hợp lý tưởng nhất, kẻ cai trị sẽ là những nhà triết học, nhà thông thái lỗi lạc vì con người thường có khuynh hướng đi đến sai lầm, bất kể trong xã hội chính trị nào. Theo đó, Kiến Thức (và chỉ Kiến Thức mà thôi, bất kể Dân Chủ hay Cộng Sản) là yếu tố chính để có được một xã hội hoàn mỹ vững bền. Nhưng thử hỏi, các nhà thông thái lỗi lạc có bao giờ phí tổn thời gian quý báu của mình với ý muốn thống trị kẻ khác? Có mấy lãnh tụ chính trị trong lịch sử cổ đại và cận đại đáng để gọi là một triết gia? Và trong những kẻ nắm quyền lực chính trị xưa nay, có mấy người là truyền nhân của một triết gia nào đó?
Nếu một thủ lĩnh chính trị là truyền nhân thấu hiểu triết lý chân truyền của một triết gia, sự thành đạt sẽ ra sao? Nhìn vào những chiến tích phi thường và chính sách hòa hợp của Alexandros Đại Đế, tôi phải công nhận rằng: “rất hữu hiệu!”. Nhằm truy vấn triết lý Socrates trong sự thành công của Alexandros Đại Đế, tôi nghĩ rằng cách tốt nhất là bắt đầu từ Plato. Những gì chúng ta có thể biết được về Socrates gần như hoàn toàn từ những mẫu đối thoại do Plato viết lại, nên việc cho rằng Plato đã có được chân truyền của Socrates rất hợp lý vì chúng ta không thể biết thêm được gì về Socrates. Trong khi đó thì tên tuổi triết gia cổ đại Hy Lạp Aristotle, thầy của Alexandros Đại Đế, đã được gắn liền với tên tuổi của Socrates và Plato - thầy của Aristotle – trong triết học cổ đại Tây Phương. Aristotle là người đầu tiên sáng lập một hệ thống triết học Tây Phương toàn diện bao gồm đạo đức, mỹ học, lôgic, khoa học, chính trị, và siêu hình học. Đối với Aristotle, Plato là một người thầy “rất thân yêu” của ông.
Vua Phillip của Macedona đã mời Aristotle về dạy học cho con ông, Alexandros. Và trong vài năm tiếp nối, Aristotle đã nhận trách nhiệm dạy dỗ Alexandros. Ông đã huấn luyện Alexandros về mọi mặt như thuật hùng biện và văn học. Đồng thời, ông cũng gợi lên sở thích của Alexandros về khoa học, y học, và triết học. Ở tuổi 20, Alxandros chấp chính sau khi vua Phillip bị ám sát, đánh bại các thế lực chống đối ở các thành phố lận cận, và bắt đầu công cuộc chinh phạt Ba Tư, xâm chiếm Ấn Độ và chinh phục hầu như toàn bộ thế giới được biết đến vào thời đó. Tuy được liệt chung vào danh sách những nhà chiến lược quân sự vĩ đại trong lịch sử (như Thành Cát Tư Hãn, Napoléon, Julius Caesar, v.v… ) sự thông thái của Alexander vượt trội hơn những nhân vật khác ở chính sách hòa hợp của ông: Ông đưa người ngoại tộc vào hàng ngũ binh lực của mình và khuyến khích binh lính lập gia đình với người dân địa phương ở những vùng đất chinh phục được. Chính bản thân ông cũng đã ứng dụng các tập tục khác và lập gia đình với hai công chúa từ các nước khác. Ngay trước khi Alexandros Đại Đế qua đời, chính người Hy Lạp cũng đã xem ông là vong bản và không công nhận ông còn là ngưòi Hy Lạp nữa. Nhưng đối với tôi, những gì Alexandors đã làm không có tính chất vong bản, mà là một sự thông thái mà người ít ai hiểu được. Sự thông thái đã giúp cho một nhà quân sự tiến gần đến mục đích chinh phục thế giới: Lòng nhân ái và sự thiếu vắng của “tinh thần dân tộc.”
Kiến Thức và Xã Hội Chủ Nghĩa CSVN
Trên mặt lý thuyết, với lý tưởng CS vững chắc tôi nghĩ XHCN VN phải tiến triển vượt trội hơn xã hội Dân Chủ rất nhiều vì khái niệm Dân Chủ theo quan niệm của tôi rất mong manh. Nhưng tại sao trong thực hành, nó lại có hiệu quả cao hơn? Tại sao với hơn 20 quốc gia CS kể từ khi Đệ Tam CS Quốc Tế ra đời năm 1919 cho đến nay, chỉ vỏn vẹn còn lại có 5 quốc gia? Khái niệm Dân Chủ mong manh thế, nhưng tại sao nền Dân Chủ ở Hoa Kỳ vẫn vững bền với sự tồn tại của Đảng Phát Xít và các băng nhóm KKK vẫn thỉnh thoảng tụ họp ở nơi công cộng để bày tỏ quan điểm của mình mà không bị phiền hà gì? Trong khi đó thì các nhà trí thức ở VN lần lượt bị tù đày khi bày tỏ quan điểm Dân Chủ của mình? Câu trả lời đối với tôi chỉ là Kiến Thức tổng quát và khái niệm Dân Chủ nơi người dân. Trong xã hội Dân Chủ Hoa Kỳ, mọi người ý thức được việc mình cần và phải tôn trọng những ý kiến khác biệt, họ hiểu được tầm quan trọng của những đức tính cần thiết để giảm thiểu mọi xung đột trong xã hội.
Trong XHCN VN với tôn chỉ độc tài Đảng trị, việc loại bỏ những ý tưởng khác biệt là một nhu cầu tối cần nhằm để bảo toàn ngôi vị độc tôn. Những triết lý và kiến thức tổng quát trong xã hội đều không được để ý đến nếu chúng không phù hợp với tư tưởng XHCN. Kiến Thức trong lĩnh vực chính trị lệ thuộc toàn bộ vào nhà cầm quyền. Và nói theo triết lý Socrates, để có được một xã hội hoàn mỹ vững bền, điều này đòi hỏi nhà cầm quyền phải là những nhà triết học, nhà thông thái lỗi lạc thấu hiểu triết lý căn bản đời sống con người. Nhưng các lãnh tụ CS ở VN có được sự thông thái gì khi quyết định quản lý thông tin trên mạng lưới internet và blog cá nhân? Họ có được sự thông thái gì khi cấm người dân tự tiện làm việc từ thiện? Họ có được sự thông thái gì khi quyết định mức độ an toàn lái xe bằng vòng đo của phần ngực? Kiến thức tổng quát và đức tính của người dân bị hạn chế quá nhiều dưới sư quản lý mà chủ nghĩa CS lập ra để bảo vệ chính mình. Tương lai xã hội sẽ ra sao khi những người “quản lý” chẳng ai thấu hiểu những triết lý căn bản trong đời sống và đức tính con người?
Kiến Thức: Hành Trang trên con đường Dân Chủ
Ý tưởng Dân Chủ ở VN phát xuất như một phản ứng đối với những bất công và quy luật bất cập áp đặt lên tư duy, đời sống, và đức tính con người. Nhất là đối với một tương lai mà trong đó, các tệ nạn xã hội được giải quyết một cách vá vếu một khi nó xảy ra ở một mức độ không thể chối bỏ được nữa. Con đường đi đến một xã hội Dân Chủ Tự Do cho VN có nhiều lối đi và nhiều mục tiêu tạm bợ. Có người cho rằng mục tiêu của họ là phải tiêu diệt ĐCSVN, có người cho rằng mục tiêu của họ là phải lật đổ ĐCSVN. Cũng có người cho rằng mục tiêu của họ là chống Độc Tài Đảng Trị. Và cũng có người cho rằng mục tiêu của họ là chống Bất Công.
Là một người ủng hộ một xã hội Dân Chủ Đa Nguyên với Hiến Chương và hệ thống Tam Quyền Phân Lập rõ ràng như ở Hoa Kỳ, tôi cũng đã từng tự vấn xem mục tiêu của mình là gì. Thú thật thì tôi cũng chẳng có làm được gì cho ra hồn ngoài việc lảm nhảm trên cái blog của mình và dương mắt, lắng tai nghe bà con cô bác làm đại sự. Tôi cũng hay lanh chanh chỉ trích những lối tuyên truyền mà tôi nghe chẳng có lý tí nào - cốt để thổi bớt mớ hỏa mù làm cay mắt mà thôi. Đôi khi nhận được một lời cám ơn, nhiều lúc bị chửi là “thọc gậy bánh xe.” Dù sao đi nữa thì tôi thấy có một mục tiêu vẫn hơn.
Nhưng suy đi nghĩ lại cũng rối răm lắm. Chẳng hạn như việc thay thế chế độ XHCN bằng một thể chế Dân Chủ. Nếu tôi muốn làm và chỉ với sức của tôi, thì giỏi lắm tôi cũng có được một phòng nhỏ trong viện tâm thần. Thế là phải tìm đồng minh chứ hỉ? Tôi nghĩ nếu tôi cầm điện thoại lên gọi cho thằng bạn hỏi nó có muốn đấu tranh Dân Chủ không. Tôi nghĩ nó sẽ bảo tôi khùng vì đối với nó, có ai làm chủ nó đâu? Và Tự Do đối với nó có nghĩa là mỗi khi leo lên xe muốn phóng nhanh cỡ nào thì phóng, muốn làm gì thì làm, không giới hạn. Nó, cũng như nhiều người khác, thật sự bắt đầu từ tiên đề “tôi chẳng biết gì cả”. Ở mức tối thiểu, tôi phải ngồi lải nhải với nó tất cả những gì tôi đã viết ra trong bài này. Nhưng nếu sau đó Socrates nhập vào và nó bắt đầu hỏi tôi lung tung thì tính sao?“ Phải làm thế nào? Bắt đầu từ đâu? Nếu thành công (dù đổ nhiều máu), tổ chức bầu cử cho chính quyền mới như thế nào? Ai có thể ứng cử? Với điều kiện gì? Có hệ thống Tam Quyền nào để lập, chấp, và hành pháp? Có điều luật gì sẵn để dùng chưa? Danh sách các chức vụ cần tuyển người trong chính quyền có chưa? Điều kiện nhân tuyển như thế nào? Ai tuyển? Ai nắm quyền tạm thời? Có thể mượn dùng từ các nước Dân Chủ (như Hoa Kỳ chẳng hạn) những gì họ đang có được, nhưng làm thế nào để khỏi rơi vào tình trạng Dân Chủ Vô Chính Phủ hoặc các hình thức Dân Chủ phôi thai và sơ khởi đang gây rối loạn lung tung thí dụ như ở Iraq chẳng hạn? Có lẽ phải nghiên cứu lại tài liệu ở các nước Ba Lan, Đức.. nhưng việc tối cần là tao phải làm gì khi ba tao, má tao, em tao, chú tao, và cả cái làng này chẳng ai có khái niệm gì về Tự Do và Dân Chủ cả?
Nghĩ đến đây, chưa bao giờ tôi nhận rõ được mục tiêu của mình hơn bây giờ. Và mục tiêu này nhỏ nhen lắm. Nó không có gì đáng gọi là tích cực gì. Nó chỉ vỏn vẹn có 6 chữ: Trau Dồi Kiến Thức Tổng Quát (và phải là tổng quát chứ không phải kiến thức một chiều). Tôi sẽ nới rộng Kiến Thức, nếu có ai ngăn cản, tôi sẽ tìm cách lánh né, nếu bức ép quá… tôi sẽ đấu tranh đòi Quyền Trau Dồi Kiến Thức vì có đạo luật nào ngăn cấm nó đâu. Nếu mai này đạo luật được đưa ra và không đề rõ: CẤM TRAU DỒI KIẾN THỨC!!! Thì mục tiêu của tôi vẫn hợp pháp lắm chứ. Mục tiêu kế tiếp của tôi cũng nhỏ nhen không kém, cũng vỏn vẹn 6 chữ: Trao Đổi Kiến Thức Tổng Quát. Nếu có ai hỏi han gì, tôi sẽ phải ngồi xuống giải thích cặn kẽ chứ không trả lời ngang theo kiểu tuyên truyền được. Nếu ai nấy cũng có đầy đủ kiến thức tổng quát, thì có hay không ĐCSVN, xã hội cũng được vững bền. Nếu ai nấy cũng có đầy đủ kiến thức tổng quát, thì có tranh đấu hay không, Độc Tài Đảng Trị cũng không thể trường tồn vì nó gây nguy hại trực tiếp đến kiến thức của người dân. Chẳng biết Kiến Thức tổng quát của dân Ba Lan và dân Đức lúc đổi thời so với Kiến Thức người dân VN hiện nay cao thấp ra sao? Rảnh rỗi tôi sẽ tìm hiểu. Spero, ergo pario (Tôi hy vọng, do đó tôi thực hiện).
Bát nước đầy, không thể châm thêm.
Viết để cho có viết. Vì chuyện trau dồi và trao đổi kiến thức là chuyện quá tầm thường được khuyến khích từ trong gia đình đến trường học, từ công sở đến xã hội, từ thành thị đến nông thôn. Lảm nhảm tán dóc là thế đấy. Nói lung tung thì mèo vẫn hoàn mèo. Nếu khi bắt đầu tôi đã “không biết gì cả”, thì tự luận một hồi, tôi biết được bao nhiêu? Nói thẳng ruột ngựa ra thì là đoán mò đấy thôi. Có thể đúng, có thể sai… cần nhất phải nhớ lời Socrates, nên nhớ rằng: mình chẳng biết gì cả, nếu sau này có cơ duyên, sẽ biết được chút ít. Blog cá nhân mà, lảm nhảm quan điểm chủ quan của mình để bác Doãn đỡ phải lên ruột.
Trên mặt lý thuyết, với lý tưởng CS vững chắc tôi nghĩ XHCN VN phải tiến triển vượt trội hơn xã hội Dân Chủ rất nhiều vì khái niệm Dân Chủ theo quan niệm của tôi rất mong manh. Nhưng tại sao trong thực hành, nó lại có hiệu quả cao hơn? Tại sao với hơn 20 quốc gia CS kể từ khi Đệ Tam CS Quốc Tế ra đời năm 1919 cho đến nay, chỉ vỏn vẹn còn lại có 5 quốc gia? Khái niệm Dân Chủ mong manh thế, nhưng tại sao nền Dân Chủ ở Hoa Kỳ vẫn vững bền với sự tồn tại của Đảng Phát Xít và các băng nhóm KKK vẫn thỉnh thoảng tụ họp ở nơi công cộng để bày tỏ quan điểm của mình mà không bị phiền hà gì? Trong khi đó thì các nhà trí thức ở VN lần lượt bị tù đày khi bày tỏ quan điểm Dân Chủ của mình? Câu trả lời đối với tôi chỉ là Kiến Thức tổng quát và khái niệm Dân Chủ nơi người dân. Trong xã hội Dân Chủ Hoa Kỳ, mọi người ý thức được việc mình cần và phải tôn trọng những ý kiến khác biệt, họ hiểu được tầm quan trọng của những đức tính cần thiết để giảm thiểu mọi xung đột trong xã hội.
Trong XHCN VN với tôn chỉ độc tài Đảng trị, việc loại bỏ những ý tưởng khác biệt là một nhu cầu tối cần nhằm để bảo toàn ngôi vị độc tôn. Những triết lý và kiến thức tổng quát trong xã hội đều không được để ý đến nếu chúng không phù hợp với tư tưởng XHCN. Kiến Thức trong lĩnh vực chính trị lệ thuộc toàn bộ vào nhà cầm quyền. Và nói theo triết lý Socrates, để có được một xã hội hoàn mỹ vững bền, điều này đòi hỏi nhà cầm quyền phải là những nhà triết học, nhà thông thái lỗi lạc thấu hiểu triết lý căn bản đời sống con người. Nhưng các lãnh tụ CS ở VN có được sự thông thái gì khi quyết định quản lý thông tin trên mạng lưới internet và blog cá nhân? Họ có được sự thông thái gì khi cấm người dân tự tiện làm việc từ thiện? Họ có được sự thông thái gì khi quyết định mức độ an toàn lái xe bằng vòng đo của phần ngực? Kiến thức tổng quát và đức tính của người dân bị hạn chế quá nhiều dưới sư quản lý mà chủ nghĩa CS lập ra để bảo vệ chính mình. Tương lai xã hội sẽ ra sao khi những người “quản lý” chẳng ai thấu hiểu những triết lý căn bản trong đời sống và đức tính con người?
Kiến Thức: Hành Trang trên con đường Dân Chủ
Ý tưởng Dân Chủ ở VN phát xuất như một phản ứng đối với những bất công và quy luật bất cập áp đặt lên tư duy, đời sống, và đức tính con người. Nhất là đối với một tương lai mà trong đó, các tệ nạn xã hội được giải quyết một cách vá vếu một khi nó xảy ra ở một mức độ không thể chối bỏ được nữa. Con đường đi đến một xã hội Dân Chủ Tự Do cho VN có nhiều lối đi và nhiều mục tiêu tạm bợ. Có người cho rằng mục tiêu của họ là phải tiêu diệt ĐCSVN, có người cho rằng mục tiêu của họ là phải lật đổ ĐCSVN. Cũng có người cho rằng mục tiêu của họ là chống Độc Tài Đảng Trị. Và cũng có người cho rằng mục tiêu của họ là chống Bất Công.
Là một người ủng hộ một xã hội Dân Chủ Đa Nguyên với Hiến Chương và hệ thống Tam Quyền Phân Lập rõ ràng như ở Hoa Kỳ, tôi cũng đã từng tự vấn xem mục tiêu của mình là gì. Thú thật thì tôi cũng chẳng có làm được gì cho ra hồn ngoài việc lảm nhảm trên cái blog của mình và dương mắt, lắng tai nghe bà con cô bác làm đại sự. Tôi cũng hay lanh chanh chỉ trích những lối tuyên truyền mà tôi nghe chẳng có lý tí nào - cốt để thổi bớt mớ hỏa mù làm cay mắt mà thôi. Đôi khi nhận được một lời cám ơn, nhiều lúc bị chửi là “thọc gậy bánh xe.” Dù sao đi nữa thì tôi thấy có một mục tiêu vẫn hơn.
Nhưng suy đi nghĩ lại cũng rối răm lắm. Chẳng hạn như việc thay thế chế độ XHCN bằng một thể chế Dân Chủ. Nếu tôi muốn làm và chỉ với sức của tôi, thì giỏi lắm tôi cũng có được một phòng nhỏ trong viện tâm thần. Thế là phải tìm đồng minh chứ hỉ? Tôi nghĩ nếu tôi cầm điện thoại lên gọi cho thằng bạn hỏi nó có muốn đấu tranh Dân Chủ không. Tôi nghĩ nó sẽ bảo tôi khùng vì đối với nó, có ai làm chủ nó đâu? Và Tự Do đối với nó có nghĩa là mỗi khi leo lên xe muốn phóng nhanh cỡ nào thì phóng, muốn làm gì thì làm, không giới hạn. Nó, cũng như nhiều người khác, thật sự bắt đầu từ tiên đề “tôi chẳng biết gì cả”. Ở mức tối thiểu, tôi phải ngồi lải nhải với nó tất cả những gì tôi đã viết ra trong bài này. Nhưng nếu sau đó Socrates nhập vào và nó bắt đầu hỏi tôi lung tung thì tính sao?“ Phải làm thế nào? Bắt đầu từ đâu? Nếu thành công (dù đổ nhiều máu), tổ chức bầu cử cho chính quyền mới như thế nào? Ai có thể ứng cử? Với điều kiện gì? Có hệ thống Tam Quyền nào để lập, chấp, và hành pháp? Có điều luật gì sẵn để dùng chưa? Danh sách các chức vụ cần tuyển người trong chính quyền có chưa? Điều kiện nhân tuyển như thế nào? Ai tuyển? Ai nắm quyền tạm thời? Có thể mượn dùng từ các nước Dân Chủ (như Hoa Kỳ chẳng hạn) những gì họ đang có được, nhưng làm thế nào để khỏi rơi vào tình trạng Dân Chủ Vô Chính Phủ hoặc các hình thức Dân Chủ phôi thai và sơ khởi đang gây rối loạn lung tung thí dụ như ở Iraq chẳng hạn? Có lẽ phải nghiên cứu lại tài liệu ở các nước Ba Lan, Đức.. nhưng việc tối cần là tao phải làm gì khi ba tao, má tao, em tao, chú tao, và cả cái làng này chẳng ai có khái niệm gì về Tự Do và Dân Chủ cả?
Nghĩ đến đây, chưa bao giờ tôi nhận rõ được mục tiêu của mình hơn bây giờ. Và mục tiêu này nhỏ nhen lắm. Nó không có gì đáng gọi là tích cực gì. Nó chỉ vỏn vẹn có 6 chữ: Trau Dồi Kiến Thức Tổng Quát (và phải là tổng quát chứ không phải kiến thức một chiều). Tôi sẽ nới rộng Kiến Thức, nếu có ai ngăn cản, tôi sẽ tìm cách lánh né, nếu bức ép quá… tôi sẽ đấu tranh đòi Quyền Trau Dồi Kiến Thức vì có đạo luật nào ngăn cấm nó đâu. Nếu mai này đạo luật được đưa ra và không đề rõ: CẤM TRAU DỒI KIẾN THỨC!!! Thì mục tiêu của tôi vẫn hợp pháp lắm chứ. Mục tiêu kế tiếp của tôi cũng nhỏ nhen không kém, cũng vỏn vẹn 6 chữ: Trao Đổi Kiến Thức Tổng Quát. Nếu có ai hỏi han gì, tôi sẽ phải ngồi xuống giải thích cặn kẽ chứ không trả lời ngang theo kiểu tuyên truyền được. Nếu ai nấy cũng có đầy đủ kiến thức tổng quát, thì có hay không ĐCSVN, xã hội cũng được vững bền. Nếu ai nấy cũng có đầy đủ kiến thức tổng quát, thì có tranh đấu hay không, Độc Tài Đảng Trị cũng không thể trường tồn vì nó gây nguy hại trực tiếp đến kiến thức của người dân. Chẳng biết Kiến Thức tổng quát của dân Ba Lan và dân Đức lúc đổi thời so với Kiến Thức người dân VN hiện nay cao thấp ra sao? Rảnh rỗi tôi sẽ tìm hiểu. Spero, ergo pario (Tôi hy vọng, do đó tôi thực hiện).
Bát nước đầy, không thể châm thêm.
Viết để cho có viết. Vì chuyện trau dồi và trao đổi kiến thức là chuyện quá tầm thường được khuyến khích từ trong gia đình đến trường học, từ công sở đến xã hội, từ thành thị đến nông thôn. Lảm nhảm tán dóc là thế đấy. Nói lung tung thì mèo vẫn hoàn mèo. Nếu khi bắt đầu tôi đã “không biết gì cả”, thì tự luận một hồi, tôi biết được bao nhiêu? Nói thẳng ruột ngựa ra thì là đoán mò đấy thôi. Có thể đúng, có thể sai… cần nhất phải nhớ lời Socrates, nên nhớ rằng: mình chẳng biết gì cả, nếu sau này có cơ duyên, sẽ biết được chút ít. Blog cá nhân mà, lảm nhảm quan điểm chủ quan của mình để bác Doãn đỡ phải lên ruột.
Bài do tác giả gửi đến Đàn Chim Việt Online (Nguồn: Blog Khuyết Danh)