"Tôi chỉ biết rằng tôi không biết gì cả!" – Socrates, triết gia cổ đại Hy Lạp.
Maieutic teaching - tạm dịch là phương pháp Truy Vấn - là tên gọi của một phương pháp giảng dạy theo lối biện chứng của Socrates, một trong những triết gia cổ đại của Hy Lạp. Từ Maieutic trong Anh ngữ bắt nguồn từ chữ maieutikós obstetric (phương pháp Socrates) khởi đầu từ chữ maía, có nghĩa là người hộ sinh. Theo phương pháp này, quá trình giảng dạy trãi dài qua những mẫu đối thoại giữa thầy và trò mà trong đó, vấn đề được mổ xẻ được chia thành từng phần như những mảnh nhỏ của một bức tranh ghép. Những mảnh nhỏ này lại được xem là những vấn đề nhỏ có thể tìm hiểu bằng một loạt những câu hỏi tiếp nối. Và những câu hỏi này thường bắt đầu bằng một nghi vấn.
Tóm lược về triết gia Socrates
Là một triết gia được xem như là một trong những nhân vật tiên phong của triết học Tây phương và đồng thời cũng tạo nên một sự ảnh hưởng không nhỏ đối với triết học và ngành giáo dục hiện đại, Socrates không để lại một tác phẩm gì cho đời. Vì thế cuộc đời thật của ông mãi là bí ẩn đối với chúng ta. Những chi tiết về đời sống và triết lý của ông được người đời biết đến qua những mẫu đối thoại được viết lại bởi người môn đệ gần gũi nhất của ông, triết gia cổ đại Hy Lạp Plato. Chi tiết về cuộc đời ông cũng được đề cập đến qua những tác phẩm của sử gia Hy Lạp Xenophone, triết gia cổ đại Aristotle, và nhà soạn kịch Hy Lạp Aristophanes.
Phỏng theo mẩu đối thoại "Lời Tạ Lỗi" (Apology) của Plato, một nhà tiên tri ở Delphi đã tuyên bố rằng không ai có học thức sâu rộng bằng Socrates cả. Socrates cho rằng đây là một nghịch lý vì ông tin rằng mình không phải là một nhà thông thái. Thế là để tìm hiểu lời tiên tri đó, ông tìm đến tất cả những người tự cho mình là nhà trí thức ở Athena để đàm đạo và cuối cùng nhận ra những người tự xưng là mình học cao hiểu rộng chẳng có một chút gì gọi là thông thái cả. Lối đối thoại theo phương pháp truy vấn của ông đã khiến nhiều nhà trí thức và chính trị gia lỗi lạc ở Hy Lạp cảm thấy mình rất ngu xuẩn.
Ông được biết đến như một người có khuynh hướng chỉ chích thể chế Dân Chủ (nhiều nghiên cứu gia cho rằng sự tố giác này có liên quan đến mục đích chính trị) và bị xem như là một mũi dùi đối với Athena, thủ phủ của Hy Lạp. Ông bị kết tội là làm hư hỏng tư tưởng của thế hệ trẻ và bị xử chết bằng một ly độc cần (poison hemlock). Socrates tiếp nhận cái chết một cách bình tĩnh vì tin rằng đã đến lúc ông cần phải chết. Ông đã dùng đến sinh mạng mình để chứng minh giá trị triết lý của mình. Nếu phải tóm lược cả cuộc đời và triết lý của Socrates trong một câu nói, đó sẽ là: kẻ thông thái nhất là kẻ biết nhìn nhận sự ngu xuẩn của mình.
Triết lý Socrates
Để thấu hiểu triết lý Socrates, ta phải gác bỏ những quan điểm xã hội, tính tự ti, những mặc cảm cá nhân, tập tục văn hóa, niềm tin tôn giáo, và những truyền thống hũ lậu mà người đời thường dùng để hãnh diện, tự hào, và ra vẻ kẻ cả khi nghĩ mình có hoặc biết được. Ta cũng không nên núp sau những mỹ từ có tính trừu tượng như chính nghĩa, công lý, độc lập, dân chủ, cộng sản, thiện, ác, tổ quốc, v.v… vì chúng rất trừu tượng và rất mơ hồ đối với những người sử dụng chúng. Đối diện với phương pháp truy vấn của Socrates, sự hiểu biết mơ hồ của bạn về những gì bạn "nhân danh" hoặc "đả kích" sẽ là vũ khí mà cuối cùng bạn sẽ phải tự dùng để đánh đổ niềm tin của mình. Nhưng trái lại nếu bạn không đặt nặng vấn đề khi bước vào tranh luận, thì phương pháp này sẽ giúp bạn hiểu mình, hiểu người, hiểu đời, và nhất là thấu hiểu nguồn gốc, giá trị, và hiệu quả của vấn đề được bàn luận.
Triết lý Socrates có thể tìm hiểu được qua những nghịch lý mà ông đã đưa ra như "Không ai thèm muốn điều xấu", "Không ai tự nguyện, cố ý phạm lỗi hoặc làm ác.", "Hiệu quả - tất cả các hiệu quả - là kiến thức.", và "Hiệu quả đủ để đem đến hạnh phúc." Một điều kỳ lạ nên nhớ nữa là Triết lý Socrates, theo lời của ông ta, không phải là do ông ấy nghĩ ra – mà là do những bậc thầy của ông ta, và ngay cả những người đàn bà bên cạnh mẹ của ông (một người nữ hộ sinh) truyền dạy.
Tóm lược về triết gia Socrates
Là một triết gia được xem như là một trong những nhân vật tiên phong của triết học Tây phương và đồng thời cũng tạo nên một sự ảnh hưởng không nhỏ đối với triết học và ngành giáo dục hiện đại, Socrates không để lại một tác phẩm gì cho đời. Vì thế cuộc đời thật của ông mãi là bí ẩn đối với chúng ta. Những chi tiết về đời sống và triết lý của ông được người đời biết đến qua những mẫu đối thoại được viết lại bởi người môn đệ gần gũi nhất của ông, triết gia cổ đại Hy Lạp Plato. Chi tiết về cuộc đời ông cũng được đề cập đến qua những tác phẩm của sử gia Hy Lạp Xenophone, triết gia cổ đại Aristotle, và nhà soạn kịch Hy Lạp Aristophanes.
Phỏng theo mẩu đối thoại "Lời Tạ Lỗi" (Apology) của Plato, một nhà tiên tri ở Delphi đã tuyên bố rằng không ai có học thức sâu rộng bằng Socrates cả. Socrates cho rằng đây là một nghịch lý vì ông tin rằng mình không phải là một nhà thông thái. Thế là để tìm hiểu lời tiên tri đó, ông tìm đến tất cả những người tự cho mình là nhà trí thức ở Athena để đàm đạo và cuối cùng nhận ra những người tự xưng là mình học cao hiểu rộng chẳng có một chút gì gọi là thông thái cả. Lối đối thoại theo phương pháp truy vấn của ông đã khiến nhiều nhà trí thức và chính trị gia lỗi lạc ở Hy Lạp cảm thấy mình rất ngu xuẩn.
Ông được biết đến như một người có khuynh hướng chỉ chích thể chế Dân Chủ (nhiều nghiên cứu gia cho rằng sự tố giác này có liên quan đến mục đích chính trị) và bị xem như là một mũi dùi đối với Athena, thủ phủ của Hy Lạp. Ông bị kết tội là làm hư hỏng tư tưởng của thế hệ trẻ và bị xử chết bằng một ly độc cần (poison hemlock). Socrates tiếp nhận cái chết một cách bình tĩnh vì tin rằng đã đến lúc ông cần phải chết. Ông đã dùng đến sinh mạng mình để chứng minh giá trị triết lý của mình. Nếu phải tóm lược cả cuộc đời và triết lý của Socrates trong một câu nói, đó sẽ là: kẻ thông thái nhất là kẻ biết nhìn nhận sự ngu xuẩn của mình.
Triết lý Socrates
Để thấu hiểu triết lý Socrates, ta phải gác bỏ những quan điểm xã hội, tính tự ti, những mặc cảm cá nhân, tập tục văn hóa, niềm tin tôn giáo, và những truyền thống hũ lậu mà người đời thường dùng để hãnh diện, tự hào, và ra vẻ kẻ cả khi nghĩ mình có hoặc biết được. Ta cũng không nên núp sau những mỹ từ có tính trừu tượng như chính nghĩa, công lý, độc lập, dân chủ, cộng sản, thiện, ác, tổ quốc, v.v… vì chúng rất trừu tượng và rất mơ hồ đối với những người sử dụng chúng. Đối diện với phương pháp truy vấn của Socrates, sự hiểu biết mơ hồ của bạn về những gì bạn "nhân danh" hoặc "đả kích" sẽ là vũ khí mà cuối cùng bạn sẽ phải tự dùng để đánh đổ niềm tin của mình. Nhưng trái lại nếu bạn không đặt nặng vấn đề khi bước vào tranh luận, thì phương pháp này sẽ giúp bạn hiểu mình, hiểu người, hiểu đời, và nhất là thấu hiểu nguồn gốc, giá trị, và hiệu quả của vấn đề được bàn luận.
Triết lý Socrates có thể tìm hiểu được qua những nghịch lý mà ông đã đưa ra như "Không ai thèm muốn điều xấu", "Không ai tự nguyện, cố ý phạm lỗi hoặc làm ác.", "Hiệu quả - tất cả các hiệu quả - là kiến thức.", và "Hiệu quả đủ để đem đến hạnh phúc." Một điều kỳ lạ nên nhớ nữa là Triết lý Socrates, theo lời của ông ta, không phải là do ông ấy nghĩ ra – mà là do những bậc thầy của ông ta, và ngay cả những người đàn bà bên cạnh mẹ của ông (một người nữ hộ sinh) truyền dạy.