Đăng lên/Published on 03.10.08

...Cái tôi là nguyên nhân của mọi bất hạnh và bi kịch. Khi cái tôi bớt tạo tác thì con người sẽ hạnh phúc hơn. Trong quan hệ giữa người và người, ngoài lòng nhân ái, chữ tín là quan trọng nhất, “bất tín bất thành lập”...

Như vậy là cuộc đời của tôi đã được quyết định theo một chiều hướng khác. Kể từ bây giờ là từ giã tuổi học trò mơ mộng. Đã hết những buổi chiều rong chơi đây đó cùng bọn con gái tinh nghịch về miền quê yên tĩnh với những lũy tre xanh, những vườn chuối, quán nước ven đường quê, con kênh nước đục, bờ cỏ xanh, cây cầu chênh vênh, con đường uốn quanh, khúc khuỷu; đã hết những đêm đạp xe qua phố vắng đèn đỏ đèn vàng nhấp nháy, những đêm đông rủ nhau ăn bánh xèo, bò bía. Cũng không còn những buổi liên hoan khi đã thi xong học kỳ, được trổ tài đi chợ nấu nướng - cái thú được sai mấy đứa con trai làm theo lệnh của mình khi nấu món cari theo kiểu Ấn độ thật là đã.

Khi mọi người đã yên giấc, tôi trở dậy mặc chiếc áo nữ sinh, và ngắm mình trong gương, tự nhủ: ”Không ngờ mình đẹp như vậy. Vắng mình, mấy thằng con trai lớp lớn mất cơ hội ngắm nhìn. Mấy đứa con gái cũng hết ghen tị vì bàn tay nuột nà - mái tóc mây bồng bềnh gợn sóng như mây mùa thu”. Nước mắt tôi đột nhiên tuôn chảy không sao dừng lại được. Bất chợt bóng ngoại xuất hiện phía sau, tôi quay người ôm chầm lấy ngoại và khóc, khóc thật to để cho cái u uất theo dòng nước mắt trôi đi. Ngoại ôm tôi vào lòng, vuốt ve mái tóc mềm bóng, tấm lưng thon nhỏ. Ngoại thì thầm vào tai:

- Cuộc đời là bể khổ. Rốt cuộc chỉ là số không. Con cứ khóc và con sẽ khóc. Những lúc đau khổ, chúng ta gần với Đức Phật hơn. Đau khổ nó cũng có cái lợi của nó và hạnh phúc nó cũng có cái giá bất an của nó.

Đêm đó tôi ngủ với ngoại, thỉnh thoảng khi thức giấc tưởng nhầm là má, và tưởng như đang ở nhà mình. Sáng mai thức giấc, theo ngoại đến chợ để bắt đầu công việc mới. Công việc này cũng không lạ lẫm gì. Những ngày gần Tết Nguyên đán hoặc tết Đoan Ngọ tôi vẫn giúp má bán hàng.

Chợ bé tí gần khu dân cư mới. Con đường trước mặt khá rộng và cũng thưa người đi, chỉ có học sinh là nhiều. Ngồi bán hàng với ngoại nhìn chúng nó hai buổi đi về thật vui, thật hạnh phúc. Thỉnh thoảng cố giấu dòng nước mắt cho nó chảy vào trong. Một hôm, đang cân trái cây cho khách, có một ai đó ôm chầm từ phía sau, vòng ôm êm đềm và thân thuộc với bàn tay con gái nhỏ nhắn xinh đẹp búp măng. Tôi quay lại, mang máng biết đó là Tú, cô bạn thân. Chưa kịp nói câu nào, Tú khóc như mưa như gió, thế là cả hai cùng ôm nhau khóc. Tôi ngồi nghe Tú kể chuyện về trường về lớp về mấy đứa bạn thân. Tú nói nhỏ vào tai:

- Con Thuỷ nó có bồ rồi mày ạ.

Tôi giật nảy mình, đôi má nóng bừng bừng:

- Thôi đi mới tí tuổi đã bồ bịch.

- Thật mà, tao bịa làm gì! Tú phân minh.

Ở trường, Thuỷ rất nổi tiếng. Ba mẹ Thuỷ là cán bộ lãnh đạo, nhà giàu có biệt thự ở Nha Trang, Đà Lạt. Thuỷ học hành chểnh mảng nhưng thầy cô giáo ở trường, kể cả ông hiệu trưởng cũng không dám nói nặng một câu. Ai cũng vuốt ve và chiều ý Thuỷ. Nhà Thuỷ ở là một ngôi biệt thự sang trọng bật nhất. Ba má Thuỷ rất ít khi ở nhà. Có lần Thuỷ mời bạn bè đến xem phim. Khi xem mới biết là phim sex, không đứa nào dám xem. Thuỷ cứ xem tỉnh bơ. Có bạn nói nhỏ với nó:

- Xem phim này công an bắt đấy. Thuỷ cười, nụ cười thật đẹp và lạnh lùng:

- Công an nào dám bắt tao.

Cả buổi hôm đó nói chuyện với Tú, bà ngoại rất vui vì thấy tôi vui vẻ trở lại. Ngoại cám ơn Tú với một túi trái cây thật ngon.

Thoáng chốc mà đã một tháng cùng ngoại bán hàng. Những hôm vắng khách, ngoại thường kể chuyện về má và những lời khuyên, đa phần là từ cuộc đời ngoại và từ kinh Phật. Ngoại bảo:

- Cân thì phải cân già một tí, tuyệt đối không được cân non. Khi hàng khan hiếm không được lợi dụng để tăng giá. Trái cây người ta mua cũng có nhiều mục đích: để ăn hàng ngày, để làm quà, để cúng tổ tiên, cúng Phật - lễ chùa, cho nên phải thận trọng rửa tay sạch sẽ. Làm người rất khó, gặp người tốt phải giữ gìn mối quan hệ tốt với họ, gặp người xấu phải cẩn trọng, hơn nữa khỏi va chạm mất lòng.

Có lần một người khách, khi cân hàng xong bà ta lấy thêm một trái nữa bỏ vào, tôi nhìn ngoại không biết ứng xử ra sao Ngoại vẫn điềm nhiên tươi cười, ngoại thêm vào hai trái nữa với lời mời ngọt ngào:

- Hồng này tươi và ngon, bà lấy thêm cho đủ 1kg rưỡi nhé.

Rồi bà cân lại hàng và tính tiền 1kg rưỡi. Tôi phục quá vì bà giải quyết một tình thế khó khăn một cách hợp lí hợp tình như vậy. Một lần khác, có một thanh niên đăm đăm hung dữ, anh ta mua một túi vải, trả tiền xong, khi đi anh ta thuận tay cầm thêm một chùm chôm chôm. Ngoại từ từ theo sau, nhẹ nhàng nói với anh ta:

- Cậu để tôi cho chôm chôm vào túi để khỏi rơi vãi ra ngoài.

Ngoại cho vào túi bỏ lên bàn cân và tính tiền. Anh thanh niên ngoan ngoãn trả tiền. Tôi thấy nét mặt anh ta dịu lại trông dễ coi hơn. Tôi thở phào nhẹ nhỏm khi ngoại nói với theo:

- Lần sau mời cậu mua giùm cho nhé.

Chỉ hơn một tháng trôi qua mà tôi đã học được rất nhiều. Tôi cảm thấy trường đời cũng quí giá. Nhiều lần ngoại nhắc nhở: ”Sống phải vì người khác - phải biết quan tâm và hi sinh vì người khác, trước hết là người thân trong gia đình, rồi đến bạn bè đồng nghiệp và những người chung quanh. Cái tôi là nguyên nhân của mọi bất hạnh và bi kịch. Khi cái tôi bớt tạo tác thì con người sẽ hạnh phúc hơn. Trong quan hệ giữa người và người, ngoài lòng nhân ái, chữ tín là quan trọng nhất, “bất tín bất thành lập”. Có lần ngoại nhận mang trái cây đến cho một nhà hàng, khi ngoại nhận lời thì giá thấp, buổi chiều giá tăng vọt. Ngoại bảo tôi giao hàng đúng hẹn và giữ giá như đã hứa. Tôi hơi xót xa vì bán cả ngày chưa chắc bù lỗ nổi. Bây giờ cuộc sống khó khăn: những gian hàng bên cạnh, trước mặt ế ẩm, nhưng hàng của ngoại vẫn có khách.

Có một cụ bà vẫn thường ghé lại và trò chuyện rất lâu. Bà cụ cũng là người Bắc di cư. Khi nghe hai cụ nói chuyện, tôi cảm nhận như nghe mấy cụ người Hà Nội nói chuyện trên TV. Tôi rất thích cái giọng Bắc Kỳ đó. Cách ứng xử của các cụ lịch lãm tế nhị, thân mật nhưng không suồng sã. Tôi nhớ lần đầu tiên gặp bà cụ, tôi cúi đầu chào. Bà cụ nhìn, đôi mắt long lanh hiền từ, nụ cười rộng mở. Bà vuốt nhẹ tóc tôi:

- Con bé này là con cái Thanh phải không?

Ngoại trả lời:

- Vâng ạ! Cháu tên Thảo. Ngoại quay sang tôi, tôi hiểu ý, vòng tay cúi đầu chào cụ một lần nữa. Bà cụ tỏ ý hài lòng. Khi ngoạïi cắt trái hồng ngon nhất mời bà, bà nhận miếng hồng từ tay ngoại và nhỏ nhẹ:

- Bà cho tôi xin. Tôi thấy họ khách sáo nhưng phải công nhận họ rất trang trọng. Các cụ đối với nhau rất thân tình nhưng cũng tương kính. Lâu rồi, tôi thấy thích cái cách ứng xử như vậy. Lúc trước, có lần tôi hỏi má sao không nói giọng Bắc Kỳ như ngoại. Nó rất hay vừa chuẩn vừa đầy biểu cảm. Má chỉ cười:

- Má sinh ra ở đất Nam Trung bộ, uống nước và hít thở không khí Nam Trung bộ đã quen rồi. Mỗi miền đất có cái hồn, cái tinh anh của nó. Rồi má kể những câu chuyện vừa vui vừa cay đắng. Đó là thời điểm sau năm 1975, Việt Nam Cộng Hoà đã thất thủ, những người lính miền Bắc tràn vào. Ở đâu, chổ nào cũng thấy người miền Bắc, họ mang dép râu, đội nón cối, đeo xách vải. Tâm trạng của người miền Nam lúc đó là tâm trạng của người thất bại. Cuộc sống của họ từ chỗ tự do sang đời sống vừa cơ cực vừa bị khống chế, đi đâu, ở đâu phải xin phép báo cáo, hộ khẩu lúc nào cũng là một nỗi ám ảnh; cái tâm trạng của người bị mất nước, mất chủ quyền. Cuộc sống tự do nhường chỗ cho một cuộc sống bị kiểm soát nghiêm ngặt mọi lĩnh vực. Rồi tiếp theo là sự thiếu đói. Người ta bán hết những gì có được từ thời Việt Nam Cộng Hoà: từ chiếc máy quạt, cái tủ lạnh, TV, xe máy rồi đến giường, tủ, bát đĩa, quần áo. Nhưng vàng thì người ta giữ lại để trả cho những chuyến vượt biển đầy gian nan và nguy hiểm, để thoát khỏi cuộc sống bị kiểm soát từ mọi ngả, thoát khỏi cường quyền hung bạo, họ bất chấp để ra đi tìm tự do dù phải trả giá bằng chính sinh mạng của mình. Kể từ đó người miền Bắc đối với họ như một hung thần. Thời gian đó là những năm 1980, người ta đi buôn trầm và quế từ Quảng Nam-Quảng Ngãi vào Sài Gòn. Ngoại cũng thử thời vận của mình vì chẳng biết làm gì. Ngoại mon men ra Quảng Nam ở nhờ nhà một người quen. Buổi chiều, ngoại lần ra khắp xóm nhỏ của cái thị xã Tam Kỳ nào đó để tìm mối lấy hàng. Đi đến đâu, khi nghe ngoại nói giọng Bắc Kỳ thái độ của họ trở nên lạnh lùng, khắc nghiệt, một số hơi sợ hãi, một số khác đối xử với ngoại thô lỗ, thù địch. Ngoại đến nhà hỏi mua hàng, họ trả lời không có, nước họ không mời, thậm chí không mời ngồi, ai cũng nói cộc lốc thậm chí như muốn đuổi cụ đi. Cụ vô cùng thất vọng, thui thủi về nhà kể hết mọi chuyện cho người chủ nhà nghe. Anh ta ”à“ lên một tiếng:

- Hiểu rồi! Hiểu rồi, họ tưởng chị là Việt Cộng. Được rồi, để tôi đi và nói cho họ biết. Tối hôm đó ông chủ nhà và ngoại cùng đi. Đến nhà người đàn ông đầu xóm, người có thái độ kỳ thị nhất, mà hình như ông ta có uy tín nhất xóm, được mọi người kính trọng. Khi ông chủ nhà nói:

- Bà này là Bắc Kỳ 54, chứ không phải là Bắc Kỳ 75 mô, không phải là Việt Cộng mô.

Mặt ông ta giãn ra, từ chỗ khó đăm đăm và hằn học, ông ta cười thật tươi, giọng ông ta trầm xuống vừa đủ nghe:

- Trời ơi, răng bà chị không “núa”, tôi tưởng tụi Bắc Kỳ 75.
Ông ta sai người nhà bắt gà làm thịt đãi cụ. Việc mua bán trở nên dễ dàng thuận lợi. Những lần sau, người nào ở đó cũng niềm nở với cụ, họ giành nhau mời cụ đến ăn cơm và ở lại nhà họ.

Má cười, nói thêm:

- Thời điểm đó má cũng ghét ai nói giọng miền Bắc, trừ ngoại con ra.

Thêm một tháng nữa trôi qua, một tháng với những buổi chiều xót xa, nhìn những tà áo nữ sinh đi qua, lòng vẫn vương vấn, bịn rịn, nhớ nhung trường lớp. Những khuôn mặt thân quen, lớp học rộn ràng tiếng cười, những trò tinh nghịch, sân trường rộng, mấy cây xà cừ cao vút sần sùi, tán lá xoà rộng, cả một thế giới mênh mông của mấy chú chim sâu, chim sẻ. Chiều nay, cũng vậy, sao mà nhiều gió thế; gió uốn cong những cánh phượng ven đường, gió trút từng đám lá vàng hất tung lên trời rồi thả chùng xuống ở những thửa ruộng vừa gặt xong; gió cuốn từng đám bụi hắt vào người đi đường làm họ cuống quýt né tránh; gió hất tung những tà áo trắng thướt tha để lộ những đường cong duyên dáng, làm mấy cô gái thẹn thùng, bối rối và cũng làm mấy chàng trai ngẩn ngơ. Lòng tôi lại thấy buồn mênh mông.

Chiều nay, bà cụ ấy lại đến. Ngoại giao cho tôi bán hàng, tôi đã thành thạo với công việc rồi. Như thường lệ cụ vẫn nhìn tôi và khen:

- Con bé đẹp quá!

Hai cụ say sưa nói chuyện như mọi lần. Nhưng hôm nay họ ngồi gần nhau hơn, nói nhỏ hơn và thỉnh thoảng bà cụ lại nhìn xung quanh như dò xét ai đó. Khi vắng khách, tôi ngồi ghé bên ngoại để nghe.

- Đức Đệ Tứ Tăng Thống và hoà thượng viện trưởng viện Hoá Đạo - Thích Quảng Độ quyết định cho thành lập 8 ban đại diện của giáo hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất ở 8 tỉnh.

Tôi chưa hiểu gì. Đối với một cô bé như tôi, tôi chưa bao giờ nghe nói những điều này. Các cụ nói về sự đấu tranh của ai đó về quyền phục hoạt giáo hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất, và sự quản chế nghiêm ngặt với hai vị hoà thượng Huyền Quang và Quảng Độ. Với vẻ mặt rạng rỡ và thành kính, bà cụ hỏi ngoại:

- Bà thấy ngài Quảng Độ chưa?

- Chưa!

- Với chòm râu trắng phau, đôi mắt hiền từ nhưng quắt thướt, vầng trán rộng, dáng người cao lớn, ngài trông như một tiên ông ấy, uy nghiêm lắm bà ạ. Theo tôi, chỉ có những người đại căn cơ và nghiêm giữ giới luật mới có được cái phong thái uy nghi ấy. Hôm nào bà đến nhà, tôi cho bà xem ảnh của ngài nhé.

Ngoại có vẻ sốt ruột sau những gì mới được biết :

- Được, tối nay tôi sẽ đến chỗ bà. Rồi họ nói về tình hình giáo hội hiện nay, tức giáo hội Phật giáo Việt Nam. Tôi nghe loáng thoáng gì là: giáo hội quốc doanh. Bà nói với vẻ chán ngán pha một chút phẫn nộ và khinh bỉ:

- Đã lâu rồi, tôi không đi chùa lễ Phật. Mỗi lần đến chùa, thấy sinh hoạt của các tăng sư là tôi buồn kinh khủng. Thất vọng quá bà ạ.

Còn những gì tôi nghe bà ta nói thì khủng khiếp hơn nhiều: tăng sư uống rượu, ăn thịt, hát karaoke, đeo đồng hồ đắt tiền, đi xe máy vùn vụt ngoài đường như những người phàm tục, còn kiêu ngạo vênh váo tưởng đâu như Phật tử phải tất yếu tôn kính họ, bất chấp họ như thế nào, có xứng đáng hay không!
(Còn tiếp)

© 2008 www.danchimviet.com