Vào mùa Giáng sinh 2007 khi Tổng giám mục (TGM) Hà nội Ngô Quang Kiệt công khai đưa yêu cầu với chính phủ trả lại khu đất tại tòa Khâm sứ để tòa TGM Hà nội có đủ phương tiện hoạt động, sáng ngày 30.12.07 Thủ tướng (TT) Nguyễn Tấn Dũng đã vội vã thân hành tới gặp riêng TGM Ngô Quang Kiệt, thăm khu đất tòa Khâm sứ và trò chuyện thân mật với giáo dân đang tụ tập cầu nguyện tại đây. Chuyến thăm bất ngờ của Nguyễn Tấn Dũng đã được một phần dư luận trong và ngoài nước lúc đó coi là một tín hiệu tốt mà tân TT muốn chứng tỏ là người biết điều và muốn giải quyết những vấn đề tồn tại từ hơn nửa thế kỉ vừa qua giữa Nhà nước XHCN và Giáo hội Công giáo VN. [1]
Trước hàng ngàn giáo dân tới cầu nguyện tại tòa TGM Hà nội, bên cạnh tòa Khâm sứ, TGM Kiệt đã cho biết, từ sau khi bị chiếm đất vào cuối thập niên 50 của thế kỉ trước tòa TGM đã nhiều lần gởi thư yêu cầu được trả lại khu đất này cho tòa TGM Hà nội. Nhưng phía chính quyền vẫn giữa thái độ im lặng. Ông còn cho biết, trong những năm vừa qua khu đất của tòa Khâm sứ đã bị nhà chức trách của quận Hoàn kiếm dùng vào các mục tiêu không phải tôn giáo, như đã từng mở vũ trường, hoạt động kinh doanh và còn dùng sân Tòa khâm sứ làm chỗ gửi xe. Trong khi ấy khu đất của tòa TGM rất chật chội không thể mở các sinh hoạt tôn giáo rộng rãi được.[2]
Trong một xã hội dân chủ đa nguyên và theo chế độ pháp trị thì việc tranh chấp này thuộc thẩm quyền của Chính phủ và các cơ quan tư pháp độc lập. Như vậy nếu có thực tâm và có thẩm quyền thì trong tư cách Thủ tướng, Nguyễn Tấn Dũng đã có thể giải quyết vụ này trong một thời gian ngắn sau chuyến thăm Tòa TGM Hà nội, hoặc để cho cơ quan tư pháp giải quyết. Nhưng sự việc từ đó đến nay đã diễn tiến hoàn toàn ngược lại. Trong khi ông Dũng bề ngoài lờ việc này đi thì Ủy viên Bộ chính trị (BCT) kiêm Bí thư thành ủy Hà nội Phạm Quang Nghị và Ủy viên Trung ương đảng (TUĐ) kiêm Chủ tịch Ủy ban Nhân dân (UBND) Hà nội Nguyễn Thế Thảo đã tìm nhiều cách khác nhau theo tiêu chí dọa dẫm, đàn áp và mạ lị tòa TGM. Đã có lúc họ còn lôi kéo cả Giáo hội Phật giáo VN (một tổ chức tôn giáo quốc doanh) nhập cuộc để tìm cách chia rẽ các tôn giáo. Không những thế họ còn cho rằng, những đòi hỏi của tòa TGM là không có cơ sở pháp lí. Ở đây họ đã chứng tỏ thái độ của những kẻ cầm quyền của chế độ toàn trị, hành xử không cần để ý tới luật pháp và cũng chẳng coi trọng lời hứa của TT Nguyễn Tấn Dũng với TGM Ngô Quang Kiệt là hai bên nên giữ thái độ đối thoại chứ không đối đầu!
Trong những ngày vừa qua hàng chục ngàn giáo dân từ nhiều nơi đã tụ tập trước nhà thờ Thái Hà ở Hà nội để cầu nguyện ủng hộ các đòi hỏi của nhà thờ Thái Hà đòi trả lại đất đã bị trưng dụng trái phép trước đây. Trước sức mạnh của phong trào đòi lại đất của giáo dân ngày càng lớn mạnh, chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã luống cuống, thay vì sáng suốt và can đảm trả lại khu đất cho Giáo hội, đã lại thi hành chỉ thị của những phần tử bảo thủ trong BCT. Nên cuối cùng ông Dũng đã để cho Ủy ban Nhân dân thành phố Hà nội quyết định vội vã và độc đoán cho san bằng khu đất tòa Khâm sứ và biến nó thành khu công viên và thư viện!
Trước thái độ không minh bạch và bất nhất của Nguyễn Tấn Dũng, TGM Ngô Quang Kiệt đã viết văn thư "Đơn Khiếu nại khẩn cấp“ [3] ngày 19.9 gởi Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và TT Nguyễn Tấn Dũng nêu rõ:
"Khu đất này sau thời gian tòa TGM Hà nội đã nhiều lần có đơn yêu cầu trả lại nhưng chưa được giải quyết, thì tối 18.9 và sáng 19.9.08 đài truyền hình đã đưa tin về dự án, trong đó đã xuyên tạc nội dung và hình ảnh để dọn đường dư luận cho việc làm bất chấp luật pháp này.
Vụ việc này đi ngược lại đường lối đối thoại mà Nhà nước và tòa TGM Hà nội đang tiến hành….“ [4]
Thực vậy, theo qui chế tổ chức của chính quyền trung ương và địa phương hiện nay của chế độ toàn trị ở VN thì các Hội đồng Nhân dân (HĐND) và Ủy ban Nhân dân các tỉnh và thành phố đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của chính phủ, đứng đầu là thủ tướng. Chính vì thế, trong cuộc họp của UBND thành phố Hà nội với phái đoàn của tòa TGM Hà nội do TGM Ngô Quang Kiệt hướng dẫn thì Chủ tịch UBND Nguyễn Thế Thảo đã nói rõ, việc đòi hỏi trả lại đất của Tòa TGM là "không có cơ sở giải quyết“ và họ đã làm như thế theo "chỉ đạo của Thủ tướng“:
"Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, UBND Thành phố Hà Nội đã giao UBND quận Hoàn Kiếm làm chủ đầu tư dự án xây dựng công viên cây xanh-thư viện phòng đọc phục vụ nhân dân tại khu đất 42 Nhà Chung.“ [5]
Vì thế, trong cuộc họp ngày 20.9 với phái đoàn tòa TGM Hà nội, Nguyễn Thế Thảo đã ngang ngược không chịu bàn về những phản kháng và đòi hỏi của Tòa TGM Hà nội mà chỉ để thông báo quyết định mà ông ta nói là theo "chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ“ Nguyễn Tấn Dũng.
Trước thái độ kẻ cả, bất cần lí lẽ và pháp luật của phía UBND liên quan tới quyền chủ khu đất thuộc tòa Khâm sứ, TGM Ngô Quang Kiệt đã ôn tồn nhưng rất cương quyết phủ nhận việc chiếm hữu bất hợp pháp của nhà cầm quyền:
"Không có đi vào cái diện cải tạo tư sản, không có đi vào cái diện cải tạo nông nghiệp, cũng không có cái văn bản nói lên sự tịch thu hay là trưng thu trao cho cơ quan nào… hoàn toàn không có. Thực ra có thể nói việc quản lý của cơ quan nào đó là chưa có hợp pháp, trên cái căn bản là chúng ta phải có giấy tờ, chứ bây giờ kẻ cướp vào nhà chúng tôi rồi ngang nhiên ở đó rồi không có giấy tờ gì hết và họ mạnh chúng tôi không đuổi ra được thì đương nhiên họ chiếm hay sao?! Phải có giấy tờ, cần có văn bản pháp lý. Thế thì về vấn đề pháp luật thì vấn đề đất 42 [tên gọi hiện nay về khu đất của tòa Khâm sứ- ghi chú của người viết] chúng tôi chưa hai lòng với câu trả lời của ông.“ [6]
Trước đó TGM Hà nội cũng đã thẳng thắn phê bình cách kể công và thái độ kẻ cả của Nguyễn Thế Thảo. Ông khẳng định tự do tôn giáo là cái quyền của con người, mà trong đó nhà nước phải tôn trọng và có trách nhiệm thực hiện:
"Trước hết ông Chủ tịch có nói rằng: Uỷ ban nhân dân TP đã tạo rất là nhiều điều kiện cho Giáo hội Công giáo trong những năm qua nhất là dịp Lễ Noel… chúng ta phải công nhận trong những năm gần đây có nhiều điều kiện, thế tuy nhiên khi như thế, khi nói tạo điều kiện vẫn còn mang cái tâm lý xin cho: tức là cái này là ân huệ tôi ban cho anh đó. Nhưng mà cái tôn giáo là cái quyền tự nhiên con người được hưởng. Và nhà nước vì dân cho dân phải có trách nhiệm tạo cái điều đó cho người dân chứ không phải cái ân huệ chúng tôi xin. Không có. Tự do tôn giáo là quyền chứ không phải là cái ân huệ “xin cho”.[7]
Kết luận bài phát biểu trong cuộc họp ngày 20.9 với UBND thành phố Hà nội, TGM Ngô Quang Kiệt đã thẳng thắn diễn tả tấm lòng yêu nước :
"Chúng tôi đi nước ngoài rất nhiều, chúng tôi rất là nhục nhã khi cầm cái hộ chiếu Việt Nam, đi đâu cũng bị soi xét, chúng tôi buồn lắm chứ, chúng tôi mong muốn đất nước mình mạnh lên. Làm sao như một anh Nhật nó cầm cái hộ chiếu là đi qua tất cả mọi nơi, không ai xem xét gì cả. Anh Hàn quốc bây giờ cũng thế. Còn người Việt Nam chúng ta thì tôi cũng mong đất nước lớn mạnh lắm và làm sao thật sự đoàn kết, thật sự tốt đẹp, để cho đất nước chúng ta mạnh, đi đâu chúng ta cũng được kính trọng.“[8]