Phần tóm tắt:
Bài học là không phải theo Cộng Hòa không muốn có giám sát – để thị trường tự do hay theo Dân Chủ kiểm soát rất nhiều mà theo …Khổng tử - trung dung có thị trường nhưng cũng có giám sát để tránh con người quá tham lam

3. Tại sao chính phủ Mỹ cứu AIG

Quỹ Fed đã quyết định can thiệp để cứu công ty bảo hiểm lớn nhất của Mỹ, AIG. Tập đoàn AIG gặp khủng hoảng tiền mặt, Quỹ Fed cho vay 85 tỉ đôla và sẽ lấy 80% cổ phần của công ty – trên thực tế có nghĩa là quốc hữu hóa.

AIG là công ty bảo hiểm lớn nhất thế giới, với hơn 113.000 nhân viên trên toàn cầu, hoạt động trên 130 nước. Tài sản của họ ở khoảng hơn 1000 tỉ đôla – một phần ba trong đó là tại châu Âu. Năm ngoái AIG có lời trên 110 tỷ, trong đó phân nửa do bảo hiểm. Tài sản AIG tại Á châu trên 115 tỷ và có mặt tại Phi, Hong Kong, Singapore, Đài Loan và tại Trung Quốc.

Lĩnh vực kinh doanh chính của AIG là bảo hiểm, nhưng không phải chỉ là bảo hiểm gia đình, mà bảo hiểm kinh doanh, cho các doanh nghiệp lớn nhất tại Mỹ từ xe hơi đến các dịch vụ thương mại và công nghiệp và quan trọng nhất là ngân hàng.

AIG có một chi nhánh lo về tài chính tại London gọi là AIG General Finance và một chi nhánh bảo hiểm địa ốc - United Guaranty Corporation. Chi nhánh London bán các dịch vụ bảo hiểm tài chính dính đến bảo hiểm các dịch vụ CDO (Collateral Debt Obligations) nhất là cho các ngân hàng Âu châu. Vì giá trị địa ốc giảm cho nên tài sản các mortgage giảm và do đó giá trị các CDO của AIG giảm. Nếu một ngân hàng đầu tư dính tới một giao dịch phức tạp như CDOs, hay CLOs thì AIG có thể là công ty bảo hiểm cho họ. Tại London, chi nhánh General Finance bán các bảo hiểm với thời gian nhất định 4 đến 5 năm. Nhiều ngân hàng Âu châu có mua bảo hiểm của AIG để phòng ngờ rủi ro. Những bảo hiểm CDO còn được gọi là “credit default swaps,” hay C.D.S. Các ngân hàng mua bảo hiểm để trừ rủi ro được coi là ít nguy khi thị trường địa ốc lên như diều được gió.

Hai chi nhánh London suy giảm vì bong bóng địa ốc - và các ngân hàng đòi bảo hiểm phải trả. 

Ngoài bảo hiểm, tài sản AIG gồm một chi nhánh cho “mướn - lease” máy bay với trên 900 máy bay rất lời. Với tài sản khổng lồ hơn 1.000 tỷ đô nhưng vì sub-prime, công ty AIG cần tiền mặt (cash flow) trong thời gian ngắn để trả các dịch vụ bảo hiểm mà họ đã bảo trợ.

Tại sao họ lại giúp AIG?

Các nhà đầu tư lo lắng trước nguy cơ mà AIG gặp phải khi bảo hiểm cho các ngân hàng trước các khoản cho vay mua nhà. Hơn nữa, chính phủ Mỹ lo nếu AIG phá sản (vì gặp khó khăn tiền mặt ngắn hạn), sẽ tạo nên hậu quả khủng hoảng trên thị trường và kinh tế toàn cầu. Nếu AIG phá sản, các định chế tài chính phải tái đánh giá sổ sách và các món nợ xấu về địa ốc, phải giảm vốn và khả năng cho vay xuống thấp làm đình trệ kinh tế. AIG làm ăn với hàng ngàn định chế tài chính gây phản ứng dây chuyền khó định lượng được, nhất là họ bảo hiểm cho các quỹ hưu bổng còn gọi là 401K hay các quỹ xã hội khác.

Do đó Bộ trưởng tài chính Paulson và chủ tịch Fed ông Bernanke sợ vì vai trò AIG ảnh hưởng dây chuyền trên thị trường bảo hiểm tài chính, phải “bán tháo” các địa ốc và kinh tế Mỹ và thế giới sẽ bị ảnh hưởng nặng nề.

4. Ảnh hưởng trên thế giới – Cứu thị trường tài chính bằng cách nào?

Đa số các nước bi ảnh hưởng vì họ có hệ thống tài chính khá cao – mua các CDOs, v.v... Họ có hệ thống tài chính có khả năng sử dụng các “derivatives,” có thị trường tài chính cao và vì tòan cầu hóa, các dịch vụ tài chính được trao đổi mau chóng và lan tràn.

Do đó Việt Nam, các nước phi châu, các nước Mỹ Latin, các nước còn chậm tiến, chưa có hệ thống tài chính tối tân sẽ không bị ảnh hưởng vì chưa đủ khả năng vào các thị trường tài chính này.

Những nước bị ảnh hưởng nhiều là Âu châu, Á châu (Hong Kong, Đài Loan, Nam Hàn, Nhật, Singapore, v.v…) và vùng Vịnh (Dubai, Doha, v.v..).
 
Nhưng nhiều nước có triển vọng đi vào “khủng hoảng tài chính – địa ốc” như Việt Nam, Trung Quốc, Dubai tại Trung Đông vì những nước này có nhiều dịch vụ địa ốc. Kinh nghiệm Mỹ sẽ là bài học cho họ.  

Làm sao cứu thị trường tài chính?

Trước hết, các ngân hàng trung ương và Quỹ Fed đã phải bơm tiền vào hệ thống “tài chính ngân hàng” cho các ngân hàng vay ngắn hạn, gây “niềm tin” vào hệ thống tài chính ngân hàng.

Việc này đã được làm và các ngân hàng trung ương lần đầu tiên đã ngồi lại với nhau bơm tiền mặt vào hệ thống ngân hàng.

Chính phủ có thể cứu thị trường tài chính bằng cách nào? Các định chế tài chính – ngân hàng Mỹ gặp khó khăn vì các món nợ xấu do các tín dụng địa ốc vẫn còn trong sổ sách của họ. Vì các nợ xấu này cho nên các ngân hàng thiếu vốn để cho vay. 

Năm 1989, khu vực tài chính Mỹ cũng đã gặp khó khăn qua vụ “savings and loans” ngân hàng tiết kiệm. Cách làm là dùng “Resolution Trust Corporation,” một công ty quốc doanh mua các nợ xấu – và địa ốc của các ngân hàng tiết kiệm. Vào thập niên 90, chính phủ Nhật cũng dùng cách này giải quyết các nợ xấu của khu vực ngân hàng xuống dốc vì các nợ địa ốc.

Công ty Resolution Trust (RT) mua các nợ xấu, qua đó thanh toán các nợ xấu trên sổ sách các ngân hàng tiệt kiệm, cho phép họ trở lại làm ăn bình thường, tiếp tục cho vay. Công ty RT sẽ giữ số nợ này, giải quyết dần các nợ này và sau đó bán lại các nợ này cho khu vực tư.

Hiện nay các nợ xấu đang làm nhiều ngân hàng sụp đổ và qua đó “mất niềm tin” trong khu vực tài chính vì các nợ địa ốc hay dính vào địa ốc này không thể lấy lại được, không xóa khỏi các sổ sách. Sau khi Lehman Brothers bị phá sản và AIG bị quốc hữu hóa, thị trường mất “niềm tin” và tín dụng cho kinh tế bị kẹt vì ai cũng sợ cho vay rồi phá sản, lâm vào vòng luẩn quẩn.

Kế hoạch 700 tỷ nhằm mua các nợ xấu. Khi các nợ xấu được chính phủ mua thì các ngân hàng và định chế tài chính sẽ được nhiều nhà đầu tư bơm tiền - tăng vốn (vì chỉ còn nợ tốt trong sổ sách của họ) và nhờ vậy, các định chế tài chính có thể cấp tín dụng cho kinh tế.

Việc này đã xảy ra trong quá khứ đối với “bong bóng địa ốc” Nhật và chính phủ Nhật đã mất 7 năm để giải quyết các nợ xấu của hệ thống ngân hàng Nhật.
Trong việc này, tác giả sẽ viết thêm về “giải pháp cứu vớt tài chính” của QH Hoa kỳ.

Vài suy nghĩ về tương lai:

Dù sao đi nữa, khu vực tài chính Mỹ phải cần giám sát kỹ hơn. Khủng hoảng tài chính cho thấy là các ngân hàng đầu tư đã dùng nhiều công cụ tài chính mới như CDOs, CLOs, kiểm sóat CSDs để kiếm lời mau chóng. Đây là những việc “tham lam” của Wall street.

Nay QH đã chấp thuận cứu vãn thì trường tài chính vì nó ảnh hưởng đến sự vận chuyển của kinh tế Mỹ và “niềm tin” trên thị trường tài chính thế giới. Bà Pelosi thay mặt QH đã nói: Wall Street nay sẽ bị kiểm soát.

Nhưng trong tương lai, có một số vấn đề Quỹ Fed và Bộ tài chính phải tái suy nghĩ:

Lương các lãnh đạo ngân hàng đầu tư. Số lương của 5 ngân hàng đầu tư lớn trong 5 năm qua là 66 tỷ đô. Một ví dụ là Merrill Lynch mặc dù ông O’Neill Chủ tịch TGĐ bị “đẩy ra” trong năm 2007, ông ta đã lĩnh 160 triệu đô và vì vậy nay hãng Merrill Lynch đã phải bán cho ngân hàng Bank of America. Một điều là các ông chủ tịch TGĐ này có lương kếch xù, trên 100 triệu đô. "Các ngân hàng đầu tư muốn có các kết quả cao để chứng minh cấp lương cao cho các lãnh đạo của họ. Họ phải lấy nhiều rủi ro lớn – nhưng khi làm quá trớn – trong địa ốc hay các khu vực khác thì đi đến bế tắc". Đây là một bế tắc khi “tư bản” không được giám sát đúng mức.

Việc thứ 2 là phải tái suy nghĩ lại thị trường tín dụng và các rủi ro ngân hàng đầu tư. Việc chuyển các nợ ngân hàng thành các trái phiếu - obligations cho các nhà đầu tư mua là những công cụ tài chính khó nắm và cần phải có thêm giám sát một cách kỹ lưỡng. Nếu không có giám sát thì nó trở thành quá trớn, có thể làm toàn bộ tài chính bị tê liệt vì ở thời buổi toàn cầu hóa, mọi dịch vụ đều dính dây chuyền. Theo chủ tịch Quỹ Fed ông Ben Bernanke, thì cần một "khung giám sát chặt chẽ hơn đối với các ngân hàng đầu tư và các thành viên thị trường chứng khóan".

Trong tương lai phải có một hệ thống giám sát chặt chẽ như hệ thống của Fed để mọi định chế tài chính ngân hàng đều được giám sát kỹ càng.

Tạm kết luận hay những bài học khủng hoảng tài chính Mỹ

1. “Khủng hoảng” tài chính là do thị trường địa ốc Mỹ gây ra do việc “làm ăn quá trớn”, những người không đủ điều kiện mua nhà cũng được đi mua nhà và khi có rủi ro hay lãi suất tăng những người này khất nợ, không có khả năng hoàn trả.

2. Các ngân hàng đầu tư đã “chế ra những dụng cụ tài chính mới”, dùng các tín dụng địa ốc làm căn bản, phát hành các trái phiếu đầu tư, bán ra trên thị trường thế giới cho các nhà đầu tư – gây phản ứng dây chuyền - tràn trên thế giới.

3. Khủng hoảng vì cơ quan SEC đã không làm nhiệm vụ giám sát một cách chặt chẽ, không làm một cách đứng đắn việc giám sát các định chế tài chính, chỉ giám sát trên tư cách “tự nguyện”. Như vậy không thể tin vào khu vực tư mà không có giám sát.

4. Khi thị trường địa ốc xuống dốc, các con nợ ngân hàng không có tiền trả cho nên trị giá các trái phiều trên sổ sách của các ngân hàng và định chế tài chính giảm – gây trở ngại cho kinh tế, giảm khả năng cho vay.

5. Bộ tài chính và Quỹ Fed đã giúp AIG vì công ty này có lời, lâm vào tình trạng khó khăn tạm thời – thiếu tiền mặt do bảo hiểm các tín dụng và trái phiếu địa ốc. Bộ tài chính và Fed sợ AIG phá sản sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều cơ quan, ngân hàng mà họ bảo hiểm kể cả các quỹ hưu bổng gây khó khăn cho hàng triệu tư nhân.

6. Khủng hoảng vì các hợp đồng tài chính dính dây chuyền từ ngân hàng địa ốc sang ngân hàng đầu tư sang công ty bảo hiểm sang thị trường tài chính thế giới cho nên các “hệ thống tài chính” bị kẹt gây việc “mất niềm tin” trên thị trường tài chính, không ai giám cho vay nữa.

7. Khủng hoảng vì mất “niềm tin” cho nên các ngân hàng trung ương trên thế giới – Fed, Anh, EU, Nhật, Canadda, v.v… lần đầu tiên đã đàm phán - bơm trên 200 tỷ tiền mặt vào để gỡ kinh tế, để tái gây “niềm tin cho thị trường tài chính thế giới.”

8. Bộ tài chính và Quỹ Fed đã để JP Morgan mua Bear Stearns, họ đã để Lehman Brother sụp và giúp Bank of America mua Merrill Lynch. Vậy không gây “moral Hazard – rủi ro tinh thần” – mỗi lần gặp khó khăn, lỗ vốn thì chính phủ lãnh trong khi có lời thì khu vực tư hưởng.

9. Bộ tài chính và Quỹ Fed đi thêm một bước nữa giải quyết căn bệnh - mau chóng có kế hoạch cứu thị trường tài chính – tái gây “niềm tin” chứ không như trường hợp Nhật cần 7 năm mới chấp nhận là bong bóng địa ốc xẹp và chấp nhận chính phủ Nhật đứng ra mua các nợ xấu để giải quyết bế tắc tài chính. Họ đã yêu cầu QH ra một luật cho phép BTC trên 700 tỷ để giải quyết tận gốc khủng hoảng tài chính giúp cho kinh tế Mỹ và thế giới tái làm việc.

10. Bài học là không phải theo Cộng Hòa không muốn có giám sát – để thị trường tự do hay theo Dân Chủ kiểm soát rất nhiều mà theo …Khổng tử - trung dung có thị trường nhưng cũng có giám sát để tránh con người quá tham lam