Sau khi tàn phá lãnh thổ, tiêu diệt khả năng quân sự và gây thiệt hại lớn cho tiềm năng kinh tế của quốc gia Georgia qua bảy ngày chiến tranh trong đầu tháng Tám vừa qua chánh quyền Nga nghạo nghễ và, bất chấp các thế lực Tây phương, đã tán đồng tuyên ngôn độc lập của hai vùng Abkhazia và Nam Ossetia ly khai khỏi quốc gia Georgia.

Mặc dù chỉ có một số nhỏ các quốc gia thân thiện với Nga như Belarus, Nicaragua và Venezuela công nhận sự độc lập này hành động của Nga đã thay đổi sơn thủy trong vấn đề Georgia. Các thế lực Tây phương, từ Hoa Kỳ đến Liên hiệp Âu Châu, chưa thống nhất được đường lối hành động để tìm một giải pháp chánh trị bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Georgia.

Hoa Kỳ gởi Phó Tổng thống Cheney viếng thăm Georgia với cam kết giúp đở quốc gia này bằng một chương trình tái thiết kinh tế và giúp đỡ nhân đạo trị giá một tỷ Mỹ kim, và đồng thời tiếp tục cảnh cáo Nga về hậu quả của hành động xâm lăng của họ. Mặt khác, một phái đoàn của Liên hiệp Âu Châu do TT Pháp Sarkozy dẫn đầu đã đến Mạc Tư Khoa ngày 8 tháng 9 vừa qua để thuyết phục Nga thực thi thỏa hiệp ngưng bắn được ký kết ngày 12 tháng 8 vừa qua.

Mặc dầu TT Nga Medvedev tuyên bố sau phiên họp với phái đoàn Liên hiệp Âu Châu rằng Nga sẽ rút hết lực lượng quân sự của họ khỏi lãnh thổ Georgia và trở về vị trí nguyên thủy trong hai vùng Abkhazia và Nam Ossetia trước ngày khai chiến 7 tháng 8 vừa qua nhiều chuyên gia về bang giao Nga-Tây phương tin rằng Nga sẽ không thực thi đúng mức những lời hứa mới này.

Sự kiện Hoa Kỳ lung túng không phác họa và thực thi được một kế hoạch trừng phạt Nga và sự kiện Liên hiệp Âu Châu phải sang tận Mạc Tư Khoa thỉnh cầu Nga tôn trọng thỏa hiệp ngưng bắn làm nổi bật sự thay đổi trong sơn thủy chánh trị tại Âu Châu.

Sự thay đổi này nêu lên nhu cầu thẩm định tác động của việc Nga xâm lăng Georgia trong bối cảnh thực trạng chiến lược tại Âu Châu hiện nay, và từ đó phác họa một phần nào sắc thái của trật tự thế giới mới.           

Thực trạng chiến lược tại Âu Châu

Trước khi phái đoàn Liên hiệp Âu Châu lên đường đi Nga lãnh đạo các quốc gia khối này họp tại thành phố Avignon ở Pháp ngày 1 tháng 9 để thỏa thuận về những biện pháp trừng phạt Nga. Tuy nhiên, khối chánh trị này nhận thức rằng họ không có nhiều sự lựa chọn trong việc trả đũa Nga.

Đành rằng tất cả 27 thành viên của Liên hiệp Âu Châu đã đồng thanh lên án Nga sau cuộc xâm chiếm Georgia, nhưng sự đoàn kết này có phần rạn nứt khi phải đồng ý về những biện pháp trừng phạt. Những tuyên bố lên án Nga của Liên hiệp Âu Châu chỉ có giá trị tin tức tạm thời trong những ngày sau cuộc chiến. Rốt cuộc thực tế của quyền lợi chiến lược và kinh tế của các quốc gia mạnh trong Liên hiệp là trở ngại cho sự thống nhất tư tưởng và hành động trong khối này. Cũng dể hiểu thôi khi so sánh quyền lợi và bang giao với Nga của những quốc gia như Đức, Pháp và Ý so với Ba Lan và ba quốc gia vùng Baltic là Estonia, Lithuania và Latvia.

Hai vấn đề ảnh hưởng lớn trong bang giao chính trị và kinh tế giữa Nga và Ậu Châu là vấn đề năng lượng và đầu tư, và chính hai vấn đề này là chủ bài của Nga buộc Âu Châu phải xuống nước và đi đến một giàn xếp với Nga.

Âu Châu mỗi năm nhập cảng 30 phần trăm dầu thô và 40 phần trăm khí đốt của Nga. Mọi sự đình trệ trong việc cung cấp hay tăng giá sẽ rất tai hại cho kinh tế Âu Châu. Đây là thực trạng Âu Châu chưa giải quyết được trong thời gian ngắn hạn.

Trong lúc nền kinh tế tại các quốc gia mạnh trong Liên hiệp Âu Châu không tăng trưởng bấy nhiêu thì trái lại thị trường Nga rất mạnh mẽ. Rất nhiều công ty Âu Châu, đặc biệt là Đức, và ngay cả Hoa Kỳ, cung cấp cho thị trường tiêu thụ này. Ngoài những mậu dịch cho giới tiêu thụ, Nga cũng là một thị trường đầu tư hấp dẫn đối với giới đầu tư Âu Châu và Mỹ, từ thị trường đầu tư tài chánh đến đầu tư để sản xuất. Ví dụ điển hình là thị trường xe hơi tại Nga mạnh nhất hiện nay khiến các công ty sản xuất xe hơi Âu Châu và Mỹ tích cực đầu tư sản xuất tại để khai thác thị trường này.

Chính những thực trạng này đã kiềm chế được quyết tâm trả đũa mạnh mẽ của Âu Châu và khiến họ tách khỏi chủ trương cứng rắn của Hoa Kỳ đối với Nga.

Nga có quan tâm chăng?

Việc quận đội Nga xâm nhập và tàn phá Georgia và sự công nhận của họ khi hai vùng ly khai tuyên bố độc lập khiến thế giới chỉ trích và lên án, và đã đưa bang giao giữa Nga và Tây phương đến tình trạng tối tâm nhất trong thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh. Câu hỏi mà rất nhiều chính giới và chuyên gia chiến lược tự hỏi là liệu Nga có quan tâm chăng?

Các quan sát viên chính trường tại Nga cho rằng Nga cũng quan tâm, nhưng không bằng lúc trước. Nga đã kết luận rằng họ sẽ thua nếu họ cố chơi theo quy luật do Tây phương ấn định, và họ cũng nghĩ rằng Tây phương không muốn hoặc không có ý định cho họ làm đối tác ngang hàng. Do đó, Nga quyết định chơi theo quy luật của mình, theo đó họ sẽ hành động tùy theo nhu cầu của họ.

Có thể Nga đã tính sai về phản ứng của Tây phương, từ Hoa Kỳ đến Liên hệp Âu Châu và ngay cả Tổ chức Minh Ước Bắc Đại Tây Dương NATO. Nhưng một số chính giới Tây phương cho rằng Thủ tướng Putin – người thật sự nắm quyền tại Nga – không mấy quan tâm về phản ứng của Tây phương vì ông ta thích hành động theo thiên hướng của  ông ta và ông ta cho rằng mình là "thứ dữ". Chính ông ta đã từng tuyên bố rằng chương trinh cải cách Perestroika cua ông Gorbachev là một lỗi lầm lớn và tai hại cho Nga.

Rất có thể ông Putin sẽ giàn xếp một phần nào với Âu Châu về vấn đề Georgia; tuy nhiên, qua hành động mạnh dạn tại Georgia ông ta muốn cho Tây Phương thấy rằng, sau  hơn một thập niên bị Tây phương đối xử với thái độ bề trên, Nga sẽ không để bị nhục mạ mãi được và sẽ không ngần ngại dùng võ lực để tạo lại thế siêu cường quốc.

Nhiều chuyên gia khác nghĩ rằng ông Putin và tập đoàn lãnh đạo Nga hiện nay cho rằng họ có thể hành động đơn phương như Hoa Kỳ đã từng làm, nhưng cũng không vì vậy mà họ sẽ trở lại một Liên Sô dưới sự thống trị của một Stalin mới. Nga chỉ muốn bang giao với Tây phương, không như một học trò hoặc một đàn em mà như một đối tác ngang hàng.

Tác động toàn cầu của vấn đề Georgia

Hơn một tháng sau khi Nga tấn công và tàn phá Georgia phần lớn chính giới và bình luận gia tại các thủ đố lớn Tây phương không còn đặt trọng tâm về một mặt, tìm một giải pháp ngoại giao để giải quyết hoặc ít nhất, giảm thiểu hậu qủa cho thế giới, và mặt khác, tiên đoán liệu chiến tranh lạnh mới sẽ xảy ra hay không. Trái lại, họ đang thẩm định tác động của diễn biến tại Georgia sẽ ảnh hưởng thế giới như sao.

Tác động của việc Nga xâm chiếm Georgia và xáo trộn sơn thủy chánh trị trong vùng sẽ có tác động quan trọng trên một số số vấn đề trọng đại quanh thế giới.

Vấn đề trọng đại nhất là khủng hoảng Georgia đã làm tan vỡ nhiều giả định tại Tây phương lẫn Đông Âu về cách thức nào hữu hiệu nhất trong vấn đề chuyên chở dầu thô và khí đốt từ những giếng ở vùng biển Caspian đến thị trường quốc tế. Và do đó, sắc thái của  quan hệ giữa, một mặt, các quốc gia sản xuất và các quốc gia có lãnh thổ cho các hệ thống dẫn dầu và khí đốt đó xuyên qua, và mặt khác, giữa hai khối quốc gia đó với thế giới. 

Các quốc gia sản xuất dầu thô và khí đốt trong vùng biển Caspian cũng như các thế lực Tây phương đều muốn hệ thống dẫn dầu và khí đốt tránh phải đi qua lãnh thổ của Nga, và cũng không muốn qua lãnh thổ của Iran, để đến các quốc gia Tây Phương.

Lộ trình tương đối an toàn nhất để cho dầu thô và khi đốt đến các thị trường quốc tế là xuyên qua lãnh thổ Georgia vì quốc gia này có hải cảng trên bờ Bắc Hải để từ đó tàu chuyên chở dầu thô và khí đốt đi qua eo biển Bosphorus và eo biển Dardanelles gần Thổ Nhĩ Kỳ để đến các thị trường Âu Châu. Sự tấn công của Nga tại Georgia và tình trạng bất ổn hiện nay biến hệ thống này không còn an toàn cho mấy.

Sự kiện này sẽ thay đổi sơn thủy kinh tế chánh trị không những trong vùng mà còn trên thế giới nữa, và sẽ tạo nhiều liên minh lạ thường, như việc các quốc gia trước đây thù địch bây giờ sẽ cộng tác với nhau và những quốc gia trước đây đồng minh với nhau bây giờ có thể trở thành thù địch.

Vần đề trọng đại kế tiếp là vấn đề quốc phòng của các quốc gia. Sự xâm lăng của Nga đã đột ngột đặt lại vấn đề quốc phòng trong những bàn cải về an ninh quốc gia, khiến một số quốc gia cứu xét lại không những quan hệ của họ với các quốc gia láng giềng mà còn ngân sách quốc phòng của họ và liên minh nào có lợi cho họ nhất.

Vấn đề trọng đại tiếp theo là việc áp dụng những phương cách có thể gọi là ngoài  truyền thống để áp lực các quốc gia khác. Trong việc áp lực Nga thực thi  thỏa hiệp ngưng bắn tại Georgia Tây phương đã áp dụng một số những biện pháp này, từ việc cản trở và giới hạn đầu tư tài chánh và chyuển tiền từ Tây Phương vào thị trường Nga, đến việc hạn chế cấp chiếu khán cho giới doanh thương Nga muốn hoạt động tại Tây phương, đến việc đình trệ việc Nga gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới WTO, việc giảm sút tầm quan trọng của môi trường hợp tác giữa Nga và NATO cũng như giữa Nga và bảy quốc gia giàu trong tổ chức G8.

Những biện pháp ngoài truyên thống này bắt đầu có hiệu qủa đối với Nga – thị trường chứng khoán Mạc Tư Khoa mất phân nữa giá trị ngay sau cuộc chiến vì giới đầu tư Tây phương không tham gia tích cực như lúc trước. Mặc dầu giới lãnh đạo Nga bề ngoài tỏ vẻ không quan tâm về những biện pháp này nhưng cũng nhận thức ảnh hưởng trầm trọng về lâu về dài của những biện pháp đó.

Vấn đề trọng đại sau cùng là vấn đề toàn vẹn lãnh thổ. Những diễn biến tại Georgia cho thấy nhu cầu tìm thế cân bằng thỏa đáng giữa quyền các quốc gia được tự quyết và quyền được các quốc gia khác tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của mình.  Trong vấn đề Georgia chánh quyền quốc gia này đòi hỏi thế giới – họ muốn nói đến Nga - tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của họ, nhưng họ lại không muốn thế giới – họ cũng muốn nói đến Nga – khuyến khích những cộng đồng chánh trị hoặc khu vực biệt lập trong lãnh thổ họ - họ muốn nói đến hai vùng Abkhazia và Nam Ossetia - đòi quyền tự quyết.

Với hành động của họ tại Georgia Nga đã khuyến khích các cộng đồng chánh trị và khu vực biệt lập này đòi quyền tự quyết. Rất có thể hỏ sẽ hối hận vì mưu đồ này khi một số khu vực biệt lập tại Nga hiện nay sẽ đòi quyền tự quyết. Trung Quốc cũng đang theo dõi rất kỷ vấn đề này vì tình trạng tại Tây Tạng và tại tỉnh Tân Cương của họ.

Sắc thái của trật tự thế giới mới

Những biến chuyển tại Georgia trong tháng vừa qua đã làm tan vỡ hai điều có thể gọi là chân lý chánh trị. Chân lý chánh trị thứ nhất là tại Tây phương nhiều chính giới trong và ngoài guồng máy lãnh đạo tin rằng những cuộc đụng độ giữa các cường quốc đã thuộc về quá khứ. Chân lý chánh trị thứ hai là tại Nga nhiều viên chức cao cấp nghĩ rằng họ có thể hành động mà không sợ chỉ trích bởi vì Tây phương không thể đồng tâm nhất trí cũng như không thể trả đũa vì những hành động của Nga tại khu vực mà họ gọi là "vùng cận ngoại" – các quốc gia trước đây là chư hầu trong Liên Sô, nằm ven biên giới phía Nam, Tây và Tây Bắc của Nga hiện nay.

Hai mươi năm trước đây khi chiến tranh lạnh sắp kết cuộc, nhiều chính giới Tây phương nghĩ rằng thế giới đã đến giai đoạn được gọi là "cuối cùng của lịch sử" và tương lai sẽ không có nhiều bạo lực và sẽ khá buồn tẻ. Những diễn biến trong những năm qua đã làm nhiều chính giới xét lại khái niệm này, và những hành động của Nga tại Georgia đã làm tan vỡ hoàn toàn khái niệm đó.

Hiện nay ít ai đoán chắc chắn được sắc thái của trật tự thế giới mới. Trái với thế hệ trước đây ít ai bây giờ tin rằng tương lai thế giới sẽ thanh bình, và một số lớn còn tin rằng thế kỷ thứ 21 sẽ bạo động như thế kỷ thứ 20.

Sự vỡ mộng này có thể là hậu quả trầm trọng và lâu dài nhất của cuộc xâm lăng Nga tại Georgia.

Nguồn: Phân tích thời sự đặc biệt của báo Ngày Nay