Phương diện văn chương
             
Léon Tolstoi sinh năm 1828 tại  trang trại Yasnaya Polyana, cách Mạc Tư Khoa 130 dặm về phía Tây Nam, mất năm 1910, thuộc dòng thượng lưu quí tộc. Ông được coi như Nga hoàng thứ hai của nước Nga, được mọi tầng lớp xã hội quí trọng và được cả thế giới ngưỡng mộ.

Những năm 1852, 1856... ông bắt đầu viết một số hồi ký, truyện ngắn như Tuổi Thơ, Trận Sevastopol... đã được dư luận độc giả chú ý. Năm 1862 Tolstoi 34 tuổi, kết hôn với Sonya, một cô gái còn trẻ, nhỏ hơn ông 16 tuổi, năm sau ông viết truyện Les Cosaques (The Cossacks) dài gần 200 trang, không thành công lắm. Cũng năm này ông bắt đầu viết Chiến Tranh và Hoà Bình, một cuốn tiểu thuyết vĩ đại đến 1869 thì hoàn tất sau sáu năm cặm cụi. Cuốn trường thiên này đã đưa tên tuổi ông lên tột đỉnh danh vọng không những vang danh tại nước Nga mà còn cả trên thế giới.

Trên trang báo điện tử của Pháp, có người nói hai cuốn tiểu thuyết lớn Chiến Tranh Và Hoà Bình, Anna Karénine của Léon Tolstoi được coi như hai cuốn sách best seller  trên  thế giới. Cách đây vài  năm trên một tờ báo Việt Ngữ tại Dallas Texas, có người nói Chiến Tranh Và Hoà Bình là cuốn sách mà không ai là không nghe nói tới, nếu nói đây là cuốn tiểu thuyết nổi tiếng nhất thế giơi thì cũng không có gì quá đáng.
 
Léon Tolstoi 1828-1910. Nguồn: wikipedia

Tolstoi nghiên cứu nhiều tài liệu lịch sử bắt đầu viết từ 1963, năm 1865 và 1866 ông cho đăng phần mở đầu truyện lấy tên 1805 trên báo Nga Russky Vesstik số 1, 2, 3, 4. Năm 1868 cho in thành sách các cuốn số 1, 2, 3, 4 do P.I Bartenev và S.S Urusov xuất bản. Năm 1869 cho in tiếp cuốn số 5, số 6, để hoàn tất  tác phẩm, xuất bản lần thứ nhất.

Năm 1869 tái bản lần thứ hai làm sáu cuốn, cuốn số bốn được sửa chữa.

Năm 1873 Tái bản lần thứ ba thành tám cuốn do N.N. Strakhov xuất bản. Trong kỳ tái bản này những đoạn nguyên văn bằng tiếng Pháp được chuyển dịch sang tiếng Nga và tất cả những trang bình luận về lịch sử, triết lý được lấy ra chuyển xuống cuốn số tám như một phụ lục với đầu đề "Những bài về Mặt Trận 1812" và chia làm mười chín phân đoạn.

Năm 1880 tái bản lần thứ tư giống như tái bản lần thứ ba.

Năm 1886 tái bản lần thứ năm giống như xuất bản lần thứ nhất 1868, 1869 nhưng in làm bốn cuốn thay vì sáu cuốn.

Năm 1886 tái bản lần thứ sáu dựa theo lần xuất bản 1868, 69 và một chút của lần xuất bản 1873.

Tiếp theo đó những lần xuất bản thứ bẩy, thứ tám, thứ mười giống như lần thứ sáu. Lần thứ chín, thứ mười một và những lần sau này giống như lần thứ năm...

Những năm thập niên 1880 Tolstoi không quan tâm tới bản quyền mà trao bản quyền Chiến Tranh và Hoà Bình cho vợ ông... Những kỳ tái bản dưới thời Cộng sản Nga phần nhiều theo lần xuất bản thứ năm, nhưng trên tờ Novir Mir, tháng Tư năm 1963 nhà học giả nổi tiếng N.K Gudzy lý luận rằng Tolstoi thích kỳ xuất bản thứ ba năm 1873 và phải theo ấn bản này, lập trường của ông đã gây tranh luận một thời gian dài.
  Bích chuơng quảng cáo phim War and Peace.
Thành phần diễn viên:
Audrey Hepburn: Natasha Rostov
Henry Fonda: Pierre Bezukhov
Mel Ferrer: Prince Andrei Bolkonsky
Vittorio Gassman: Anatole
Herbert Lom: Napoleon
Oskar Homolka: Gen. Kutuzov
Anita Ekberg: Helene
Helmut Dantine: Dolokhov
Tullio Carminati: Prince Vasili Kuragine
Barry Jones: Count Rostov
Milly Vitale: Lise
Lea Seidl: Countess Rostov
Anna-Maria Ferrero: Mary Bolkonsky
Wilfrid Lawson: Prince Bolkonsky
May Britt: Sonya Rostov

Trong những bản dịch tiếng Anh của Chiến Tranh và Hoà Bình, bản do Aylmer Maude và Louis  Maude vào giữa năm 1930 và 1932 làm ba tập được coi là hay nhất.


Giới thiệu phim War and Peace (1956). © Paramount Pictures

Ở Việt Nam khoảng 1969, chúng tôi đã được đọc bản dịch tiếng Việt cuốn Chiến Tranh Và Hoà Bình của ông Nguyễn Hiến Lê, nói chung hay và sáng sủa, ở miền Bắc trước 1975 người ta cũng dịch ra tiếng Việt, cho tới nay tác phẩm vĩ đại này đã được dịch ra hầu hết các thứ tiếng trên thế giới.

Bản dịch tiếng Anh dầy 1350 trang, bản dịch mới tiếng Pháp của Elisabeth Guertik, năm 1945, Traduction nouvelle par Elisabeth Guertik, tái bản 1967, dầy hơn 1450 trang. Bản tiếng Việt dầy khoảng hai ngàn trang vì ta thường dùng khổ chữ lớn hơn sách Tây phương. Để nghiên cứu tác phẩm chúng tôi dùng bản tiếng Anh, có đối chiếu với bản tiếng Pháp. Theo Giáo sư D.S. Mirsky tác phẩm có công khai phá để mở rộng chân trời cho nghệ thuật viết tiểu thuyết vì đã đưa lịch sử vào văn chương, trước đây hồi mới xuất bản nhiều người không chịu công nhận nó là cuốn tiểu thuyết vì đề cập tới lịch sử, chiến tranh Nga- Pháp quá nhiều Chiến Tranh Và Hoà Bình thuộc loại  tiểu thuyết lịch sử, lấy chiến tranh Nga Pháp 1805, 1812 làm bối cảnh cho tác phẩm, nó có hai phương diện chính là Văn chương và Lịch sử, tức cuộc chiến tranh Nga Pháp.

Chúng tôi đề cập tới phương diện văn chương vì trước hết nó là một cuốn tiểu thuyết.

Chiến tranh Và Hoà Bình là một tác phẩm văn chương, như tất cả những cuốn  tiểu thuyết khác nó có nhân vật, có nút và gỡ nút, tầm vóc vĩ đại của nó khiến các biến chuyển, tình tiết phức tạp, nhiêu khê, trước hết xin sơ lược cốt truyện kế đó lần lượt đề cập các  khía cạnh chính của tác phẩm: Tâm lý xã hội, Nhân sinh hạnh phúc, Lãng mạn, Bi kịch,  Đạo đức, Điện ảnh.