Sau năm 1975, tôi phải sống dưới chế độ cộng sản đến tất cả 21 năm, kể cả 6 năm trong nhà tù. Do vậy mà phải tiếp xúc gặp gỡ với nhiều cán bộ đảng viên cộng sản. Dứt khóat là tôi bất đồng với đường lối chính sách độc tài chuyên chế sắt máu của đảng cộng sản, và đã lên tiếng mạnh mẽ phê phán cái đường lối sai trái, thất nhân tâm, vô đạo đức ấy. Đến nỗi mà tôi bị bắt giam với bản án 12 năm tù với tội danh “Tuyên truyền chống chủ nghĩa xã hội”, như được công bố trong phiên xử ngày 14/5/1992 tại tòa án Saigon.

Thế nhưng tôi lại phân biệt là trong hàng ngũ những người cộng sản, vẫn có những cá nhân có tư cách chững chạc đàng hòang, có tấm lòng thật tâm yêu nước thương nòi, chẳng khác với những người đối lập với cộng sản vốn là bạn hữu lâu năm của tôi ở miền nam vậy. Bài này, tôi xin viết về trường hợp của ông Tạ Bá Tòng là người cũng bị bắt tù cùng một đợt với tôi vào đầu năm 1990 ở Saigon.

Vào thời 1945-46, Tạ Bá Tòng là một thanh niên năng nổ hăng say trong tổ chức Thanh niên Tiền phong tại miền Tây Nam bộ. Ông tham gia tích cực với phong trào kháng chiến chống Pháp trong suốt cuộc chiến tranh thời đó và năm 1954, thì tập kết ra miền Bắc. Sau đó không bao lâu, thì ông tìm cách xâm nhập để lại trở về miền Nam và hoạt động trong nội thành Saigon-Gia định, tìm cách móc nối với giới thanh niên trí thức, lôi kéo họ tham gia họat động với Mặt trận Giải phóng miền Nam. Đấy là cơ sở “Trí vận” được tổ chức và điều hành rất khôn khéo và hiệu quả. Sau năm 1975, ông giữ chức vụ Phó chủ tịch Mặt trận Tổ quốc thành phố Saigon.

1/ Xí nghiệp Ứng dụng Khoa học Kỹ thuật.

Tôi chỉ có dịp sát cánh gặp gỡ hội họp thường xuyên với ông vào năm 1987 trở đi, lúc ông đã về nghỉ hưu. Đó là thông qua sinh họat của Xí nghiệp Ứng dụng Khoa học Kỹ thuật (ƯDKHKT) do một số kỹ sư và chuyên gia quy tụ lại với nhau, nhằm tham gia vào công cuộc phát triển kinh tế xã hội tại miền Nam trong giai đọan “Đổi Mới” vừa được khơi mào vào cuối năm 1986. Nhân vật chủ chốt sáng lập ra xí nghiệp này chính là kỹ sư Võ Sáng Nghiệp, một chuyên viên kỳ cựu tại Công ty Đường ở Saigon thời trước 1975. Nhóm nòng cốt của xí nghiệp gồm có các anh Trương Quang Sáng, Nguyễn Ngọc Vần, Hồ Minh Điệp, Đòan Thanh Liêm. Chúng tôi cũng mời Linh mục Chân Tín và Ông Tạ Bá Tòng nhận làm Cố vấn cho xí nghiệp. Nhưng thường xuyên thì chỉ có ông cố vấn Tạ Bá Tòng là tham gia sinh họat hội họp với anh em chúng tôi mà thôi. Chúng tôi vẫn gọi ông là Bác Tám, vì ông có biệt danh là “Tám Cần”.Ông Tám hồi đó cỡ gần 70 tuổi, người dong dỏng cao, da dẻ trắng hồng với tính tình thật đôn hậu dịu hiền. Ông sát cánh với ông Nguyễn Hộ và các chiến hữu trong Nhóm “Truyền thống Kháng chiến Nam bộ” (TTKC) và sôi nổi kiên trì tranh đấu cho sự cởi mở thông thóang hơn trong đường lối chánh sách đối với người dân Nam bộ.Nhà của ông ở đường Đòan Thị Điểm gần trường Gia Long thì là trụ sở hội họp của nhóm TTKC và cũng là địa điểm phát hành tờ báo vốn được bà con tìm đọc và tán thành cái lập trường “bất khuất hịên ngang” của lớp người cựu kháng chiến Nam bộ xưa kia.

Vì lẽ đó mà Nhóm này đã bị Trung ương Đảng ở Bắc bộ phủ ra tay cương quyết dẹp bỏ với sự bắt giữ rất nhiều người vào hồi đầu năm 1990, trong số người bị bắt giam này có cả các nhân vật đầu não như Nguyễn Hộ, Tạ Bá Tòng, Đỗ Trung Hiếu, Hồ Hiếu, Lê Đình Mạnh. Ta sẽ phân tích chi tiết về vụ động trời này ở phần sau.
Để trở lại với sinh họat của xí nghiệp ƯDKHKT, anh em chúng tôi được bác Tám thông báo cho biết rất nhiều tin tức về tình hình đất nước, nhất là về sự tranh luận trong nội bộ của giới lãnh đạo đảng cộng sản, đặc biệt là các chuyện có liên quan trực tiếp đến miền Nam. Ông nói cái chủ trương quá khích vốn từng áp dụng tại miền Bắc sau năm 1954, thì rõ rệt là không thể thích hợp với hòan cảnh văn hóa xã hội và kinh tế ở miền Nam được. Ông tâm sự : Kể từ thời kháng chiến chống Pháp qua thời chống Mỹ, người dân miền Nam đã hy sinh ủng hộ chúng tôi hết mình. Ấy thế mà khi thành công rồi, các ông phụ trách cái vụ “Cải tạo công thương nghiệp ở thành phố” với “Hợp tác hóa nông nghiệp ở nông thôn” đã hăm hở áp dụng chánh sách đã sai lầm ở miền Bắc đưa vào miền Nam, khiến cho gây ra bao nhiêu xáo trộn, đổ vỡ thê thảm cho nền sản xuất cũng như cho nền nếp sinh họat của nhân dân miền Nam. Và chúng tôi đã bị bà con nguyền rủa, phê phán rất ư nặng nề, nhiều khi đến mắc cỡ “vuốt mặt không kịp” nữa.

Riêng bản thân tôi, thì với sự khích lệ của Bác Tám cũng như của Cha Chân Tín là hai vị cố vấn của xí nghiệp, tôi đã tìm cách liên lạc lại với các bạn hữu ở ngọai quốc vốn quen biết từ trước để mời họ tham gia góp phần vào công cuộc phát triển và xây dựng kinh tế xã hội tại Saigon. Cụ thể tôi đã liên lạc được với mục sư Tullio Vinay ở Italia vốn là một nhân vật uy tín trong Hội đồng Tôn giáo Thế giới (World Council of Churches WCC) và cũng là một người bạn thân thiết với Cha Chân Tín. Và thật may mắn, đó là đúng dịp vị mục sư được lãnh một giải thưởng từ nước Đức trị giá trên 10,000 dollar, nên mục sư đã chuyển tòan bộ số tiền này cho Cha Chân Tín. Số tiền này đã được chia cho hai dự án xã hội-giáo dục ở quận Ba và huyện Cần giờ, còn một số nhỏ thì xung vào quỹ điều hành của xí nghiệp ƯDKHKT của anh em chúng tôi.
Rồi vào dịp có phái đòan từ thiện nhân đạo ngọai quốc tới Saigon, thì bao giờ chúng tôi cũng đưa bác Tám cùng đi để gặp gỡ trao đổi với họ. Vì hồi đó, việc giao dịch với người ngọai quốc vẫn còn bị hạn chế ngặt nghèo, nên phải nhờ uy tín của ông, thì chúng tôi mới có thể an tâm trong việc giao dịch tiếp xúc với người nước ngòai được. Cụ thể như chúng tôi đã gặp gỡ với phái đòan của tổ chức Oxfam Canada, Quaker Mỹ, Solidarité Internationale của Pháp v.v…Có khi thì gặp ngay tại khách sạn như Rex Hotel, có khi thì tại một quán ăn, có khi thì tại văn phòng của Cha Chân Tín, hay ngay tại văn phòng của xí nghiệp chúng tôi tại Bến Chương Dương.