Trung Quốc đã từng sử dụng thợ mỏ trong việc xâm lăng nước ta
- Tác Giả Hồ Bạch Thảo
- Đăng ngày 21.08.09
- Điểm Nóng
Việc Trung Quốc sử dụng công nhân tại các hầm mỏ như là đạo quân mai phục sẵn tại nước ta, không chỉ là là sự tiên liệu của các nhà quân sự cẩn thận lo xa. Thực sự điều này đã xẩy ra dưới thời nhà Thanh, bằng cớ có thể dẫn ra từ chánh sử Trung quốc Thanh Thực Lục (1).
Mùa thu năm 1788 khi Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị nhận lệnh từ vua Càn Long, truyền hịch chuẩn bị xâm lăng nước ta, thì Phan Khải Ðức, viên trấn thủ Lạng Sơn của nhà Tây Sơn đầu hàng giặc ; đám công nhân người Hoa làm việc tại các xưởng mỏ thuộc vùng thượng du Bắc Việt mà sử Trung Quốc gọi là “ xưởng dân 廠民 ” cũng nổi lên, sẵn sàng làm đạo quân tiên phong :
Ngày 28 Tháng 8 Năm Càn Long Thứ 53 [26/9/1788]
Lại dụ : Lê Duy Kỳ [Lê Chiêu Thống] đến Sơn Nam chiêu tập nghĩa binh nhưng bị giặc bức bách, chỉ còn một vài người tuỳ tùng, cùng chạy vào núi trốn tránh. Xem ra y là người không có khả năng, khó trông cậy có thể chấn tác khôi phục được. Hiện tại Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ thấy Tôn Sĩ Nghị phát hịch văn, nên sợ sệt trốn tránh. Phan Khải Đức (2) vốn là tâm phúc của Nguyễn Huệ, nhận được hịch văn cũng biết bỏ nghịch theo thuận. Tên nầy đã được lệnh của Tôn Sĩ Nghị cho thu thập binh mã của 7 châu, cùng xưởng dân lập tức tiến phát, chắc sẽ đến thành nhà Lê không đến nỗi khó khăn. Viên Tự tôn [Lê Chiêu Thống] hiện ở tại địa phương phía đông, Tôn Sĩ Nghị đã mộ dân bản xứ đi trước để thám thính, khi các Trấn Mục phía đông nhận được mật trát của Tôn Sĩ Nghị sẽ hộ tống Tự tôn trở về …(Cao Tông Thực Lục quyển 1311, trang 689- 690) (3)
Theo Lịch Triều Hiến Chương của Phan Huy Chú, mục Quốc Dụng Chí (4), thì các xưởng khai mỏ tại nước ta phần nhiều thuộc 4 tỉnh biên giới phía bắc : Tuyên Quang [Tuyên Quang, Hà Giang, Lao Cai], Hưng Hóa [Lai Châu, Ðiện Biên, Sơn La], Thái Nguyên, Lạng Sơn :
Tuyên Quang : Xưởng đồng Tụ Long, xưởng bạc Nam Xương là Long Sinh.
Hưng Hoá : Xưởng đồng Trình Lạn và Ngọc Uyển.
Thái Nguyên : Xưởng đồng Sàng Mộc, Yên Hân, Liêm Tuyền, Tống Tinh và Vụ Nông, xưởng vàng Kim Mã và Tam Lộng, xưởng chì Côn Minh.
Lạng Sơn : Xưởng đồng Hoài Viễn.
Xưởng dân đã nhiều lần gây sự lôi thôi tại các tỉnh gần biên giới, nên vào thời Lê Dụ Tông năm thứ 13[1717] triều đình quy định hạn chế mỗi xưởng mỏ không quá 300 người :
Tháng 12. Định thể lệ hạn chế số người làm ở trường khai mỏ tại các trấn.
Lúc ấy, các mỏ vàng, bạc, đồng, thiếc ở các trấn phần nhiều mộ người nhà Thanh khai quật để lấy, phu mỏ quần tụ mỗi ngày một nhiều. Triều đình e rằng sẽ sinh sự biến động, bèn định thể lệ : số phu mỗi mỏ, nhiều nhất 300 người, thứ đến 200 người và ít là 100 người, không mỏ nào được dùng quá số đã định. Từ đấy, số phu làm ở trường xưởng khai mỏ mới có hạn chế. (5)
Tuy nhiên dưới thời Lê mạt, nội bộ nước ta có sự tranh chấp gay go giữa vua Lê, chúa Trịnh, rồi đến nhà Tây Sơn ; nên không rảnh để kiểm soát số lượng xưởng dân tại các hầm mỏ, bởi vậy con số tăng lên nhiều. Thanh Thực Lục không cho biết đích xác số lượng xưởng dân được nhà Thanh huy động đến xâm lăng nước ta là bao nhiêu ; tuy nhiên trong văn bản dưới đây cho biết Tuần vũ Quảng Tây Tôn Vĩnh Thanh định cấp cho xưởng dân 3, 4 vạn thạch gạo. Hãy làm phép tính với con số nhỏ 3 vạn thạch, 1 thạch bằng 100 lít, 1 lít gạo bằng 0.8 kg.; như vậy tổng số sẽ bằng 2.400.000 kg hay 2.400 tấn. Ðây là một số lượng lớn, cần đến dăm vạn người mới khiêng nổi.
Ngày 13 Tháng 10 Năm Càn Long Thứ 53 [10/11/1788 ]
Theo lời tâu : Tôn Vĩnh Thanh đã ban hịch tại Tầm Châu, Ngô Châu, Liễu Châu vùng phụ cận phủ Thái Bình ; cùng vận chuyển 3 vạn thạch gạo đến các vùng Ninh Minh, Thái Bình, Long Châu để tồn trữ, chờ ngày ban cấp. Lại gặp Tổng đốc Tôn Sĩ Nghị bàn bạc thêm, định thưởng ba, bốn vạn thạch gạo cho xưởng dân trong trại, số nầy sẽ tiếp tục chuyển đến… (Cao Tông Thực Lục, quyển 1314, trang 759)
Tuy nhiên lực lượng xưởng dân vốn từ nhiều xưởng mỏ họp lại, nên không tránh khỏi tình trạng ô hợp. Tôn Sĩ Nghị hiểu điều này, nên chọn một người có uy tín trong đám này tên là Lâm Tế Thanh, cho làm Thống lãnh ; cấp cho y mũ đỉnh đái (6) và ban phẩm hàm Tri huyện, nên y tỏ ra đắc lực. Lực lượng xưởng dân do Lâm Tế Thanh chỉ huy, cùng quân đầu hàng của Phan Khải Ðức được điều đi trước, hướng đến thành Thăng Long :
Ngày 12 tháng 9 năm Càn Long thứ 53 [10/10/1788]
Lại dụ : Bọn xưởng dân nhận được hịch dụ của Tôn Sĩ Nghị, lại nghe tin được ban cấp lương thực nên hân hoan tình nguyện đi trước đánh giặc. Viên Tổng đốc lo rằng xưởng dân rời rạc, không có người thống lãnh, còn bọn Nguyễn Huy Túc thì sợ sệt lưỡng lự không dám ra khỏi quan ải ; chúng đều thuộc loại thiếu khả năng, nếu ra lệnh đi trước cũng không được ích gì. Hỏi han đám tuỳ tùng thì dưới trướng có tên Lâm Tế Thanh, ở trong tổ chức xưởng dân cả năm, mọi người đều phục, giao chức thống lãnh diệt giặc có thể tận tâm phục vụ. Lâm Tế Thanh nghe tin được bổ nhiệm từ viên Thông phán Trần Tùng nên hết sức cố gắng ; lại được viên Tổng đốc cấp ấn tín, thưởng hàm Tri huyện, nếu tương lai công việc thành công sẽ được bổ dụng thực thụ. Lâm Tế Thanh chủ trì mọi việc trong tổ chức xưởng dân đã lâu, nay lại được thưởng hàm Tri huyện ; mọi người trong tổ chức này thấy Thiên triều chiếu cố thêm cho y, lại gia ân cấp mũ Đỉnh Đái ; nên ai cũng phục tùng, hô ứng càng linh nghiệm, thêm đắc lực trong việc diệt giặc. Đến nay xưởng dân theo Lâm Tế Thanh hăng hái khởi hành, còn Phan Khải Đức đốc suất quân lính của 7 châu cũng được Tôn Sĩ Nghị ra lệnh tiến phát… (Cao Tông Thực Lục quyển 1312 trang 710)
Ðọc sử, chúng ta đều biết đại quân của Tôn Sĩ Nghị chỉ được phép làm “ khách ngủ trọ ” tại thành Thăng Long trong vòng một tháng trời, chiến thắng mùa xuân năm Kỷ Dậu [1789] của vua Quang Trung đã trừng phạt chúng ; số phận của xưởng dân cũng nằm chung với tập thể quân Thanh. Tuy nhiên có một số xưởng dân sống sót trở về, còn tiếc rẻ thời vàng son làm dân khai mỏ, nên xui dục quân Thanh trở lại phục thù. Riêng vua Càn Long, người nắm vận mệnh nước lớn lúc bấy giờ, có một cái nhìn thực tế hơn về tình hình :
“….Xứ này thuỷ thổ ác liệt không thể ở lâu, dân tình lại trí trá phản phúc vô thường ; đời trước đã chia đất này thành quận huyện, rồi không bao lâu lại xẩy ra biến cố, lấy bánh xe trước đổ để làm răn, thực khó giữ được vài chục năm mà không gây ra việc….” (7)
Nên nhà vua đã quyết liệt bác bỏ ý kiến của xưởng dân. Nhắm hạ uy thế của bọn này, để không còn cản trở ý định của nhà vua sẽ hòa hoãn với vua Quang Trung trong tương lai, vua Càn Long mạnh mẽ hài tội xưởng dân rằng bọn chúng vốn là những người có tội bỏ nước ra đi và đã không lập được thành tích nổi bật trong thời gian đánh phá nước ta :
Ngày 1 Tháng 3 Năm Càn Long Thứ 54 [27/3/1789]
Dụ các Quân Cơ Đại thần : Trước đây đại binh xuất quân, viên Thổ tù Điền Châu Sầm Nghi Đống mang lính Thổ tiến tiễu, rất gắng sức. Đến lúc bị giặc bao vây, còn sai người mang ấn tín trở về, rồi xông pha đánh giặc bị trận vong, thực đáng thương xót. Viên này có con trai không, Phúc Khang An điều tra rõ rồi tâu lên để được ưu ái thưởng tuất. Viên này mang binh đi theo Tôn Sĩ Nghị vào thời điểm nào ? Quân lính của y trở về quan ải có đầy đủ không ? Phúc Khang An phải điều tra rõ rồi tâu lên.
Viên Di quan Phan Khải Đức không chịu theo quân giặc, từng làm hướng đạo cho đại binh, nay lại mang cả gia quyến vào quan ải. Bọn Nguyễn Đình Phái 5 người, tuy công sức không thể so sánh với Phan Khải Đức được, nhưng họ cũng không chịu theo giặc, tình nguyện làm dân nội địa, tình cũng đáng thương. Phan Khải Đức đáng được thưởng mũ đỉnh đái và lục dụng. Bọn Nguyễn Đình Phái cần được cấp lương ăn, an sáp một cách ổn thỏa, để khỏi bị mất nơi nương tựa. Những quan binh chưa trở về, nếu thực sự trận vong, Phúc Khang An phải điều tra minh bạch, rồi gửi hồ sơ lên bộ để được cấp tiền tử tuất.
Còn như bọn xưởng dân trước kia trốn ra khỏi nước không xin phép, vốn là người có tội, nhưng vì tình nguyện đi đánh giặc nên được tha. Khi đại binh đi đánh, bọn xưởng dân chỉ đi theo đám đông, chưa thấy đoạt được thành tích nào nổi bật. Nay công việc tại An Nam có nên đánh hay không do ta quyết định, chẳng vì bọn xưởng dân tình nguyện đánh giặc, rồi các ngươi có hành động thiếu suy nghĩ. Tuy nhiên bọn xưởng dân đã từng theo quan binh đánh trận, nay lại không chịu theo Nguyễn Huệ, không nỡ để chúng bị sát hại, vậy nên liệu biện cách nào cho ổn thoả.
Các quan binh vừa mới trở về quan ải, bị bức bách bởi thế giặc quá đông, nên phải lâm vào hoàn cảnh bất đắc dĩ, trong đó có những người đánh trận bị thương, nên ước lượng để ban thưởng. Hôm qua nhân bàn về những quan binh từ thành nhà Lê chưa được tống xuất, số này theo Hứa Thế Hanh thâm nhập, bị giặc lưu giữ ; đã giáng chỉ rằng khi bọn này được tống xuất, cho trở về quân ngũ, được thưởng cấp một tháng lương. Tôn Sĩ Nghị tâu, tất cả các quan binh trở về có hoặc không được gia thưởng? Ra lệnh Phúc Khang An xét tình hình để phân biệt đối xử.
Còn Tôn Sĩ Nghị sau khi khắc phục thành nhà Lê, không tuân theo chiếu chỉ cho cấp tốc triệt binh, lại sơ suất trong việc đề phòng, nên biến cố bất ngờ xẩy ra, sự sai lầm này không bào chữa được ; chỉ nên gia tăng cố gắng, phụ giúp Phúc Khang An liệu biện ổn thoả, để chuộc lỗi lầm trong quá khứ. (Cao Tông Thực Lục quyển 1324, trang 919-920) (8)
Ghi chú:
(1) Hồ Bạch Thảo, bản dịch Thanh Thực Lục. Hà Nội: NXB Hà Nội, 2007.
(2) Phan Khải Đức người xã An Ấp, huyện Hương Sơn, nay thuộc tỉnh Hà Tĩnh ; là Trấn thủ đất Lạng Sơn của nhà Tây Sơn, đã đầu hàng nhà Thanh.
(3) Thanh Thực Lục, sđd, trang 18.
(4) Dẫn theo Khâm Ðịnh Ðịnh Việt Sử Thông Giám Cương Mục. Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục,1998, tập 2, trang 410.
(5) Khâm Ðịnh Việt Sử Thông Giám Cương mục, sđd, trang 410.
(6) Mũ đỉnh đái: loại mũ thuộc đời nhà Thanh, có tua trên chóp, dùng để ban cho người có công.
(7) Thanh Thực Lục, sđd, trang 108-109.
(8) Thanh Thực Lục, sđd, trang 93-95
Nguồn: Dien Dan Forum, BP 50, 92340 Bourg-La-Reine, France
Mùa thu năm 1788 khi Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị nhận lệnh từ vua Càn Long, truyền hịch chuẩn bị xâm lăng nước ta, thì Phan Khải Ðức, viên trấn thủ Lạng Sơn của nhà Tây Sơn đầu hàng giặc ; đám công nhân người Hoa làm việc tại các xưởng mỏ thuộc vùng thượng du Bắc Việt mà sử Trung Quốc gọi là “ xưởng dân 廠民 ” cũng nổi lên, sẵn sàng làm đạo quân tiên phong :
Ngày 28 Tháng 8 Năm Càn Long Thứ 53 [26/9/1788]
Lại dụ : Lê Duy Kỳ [Lê Chiêu Thống] đến Sơn Nam chiêu tập nghĩa binh nhưng bị giặc bức bách, chỉ còn một vài người tuỳ tùng, cùng chạy vào núi trốn tránh. Xem ra y là người không có khả năng, khó trông cậy có thể chấn tác khôi phục được. Hiện tại Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ thấy Tôn Sĩ Nghị phát hịch văn, nên sợ sệt trốn tránh. Phan Khải Đức (2) vốn là tâm phúc của Nguyễn Huệ, nhận được hịch văn cũng biết bỏ nghịch theo thuận. Tên nầy đã được lệnh của Tôn Sĩ Nghị cho thu thập binh mã của 7 châu, cùng xưởng dân lập tức tiến phát, chắc sẽ đến thành nhà Lê không đến nỗi khó khăn. Viên Tự tôn [Lê Chiêu Thống] hiện ở tại địa phương phía đông, Tôn Sĩ Nghị đã mộ dân bản xứ đi trước để thám thính, khi các Trấn Mục phía đông nhận được mật trát của Tôn Sĩ Nghị sẽ hộ tống Tự tôn trở về …(Cao Tông Thực Lục quyển 1311, trang 689- 690) (3)
Theo Lịch Triều Hiến Chương của Phan Huy Chú, mục Quốc Dụng Chí (4), thì các xưởng khai mỏ tại nước ta phần nhiều thuộc 4 tỉnh biên giới phía bắc : Tuyên Quang [Tuyên Quang, Hà Giang, Lao Cai], Hưng Hóa [Lai Châu, Ðiện Biên, Sơn La], Thái Nguyên, Lạng Sơn :
Tuyên Quang : Xưởng đồng Tụ Long, xưởng bạc Nam Xương là Long Sinh.
Hưng Hoá : Xưởng đồng Trình Lạn và Ngọc Uyển.
Thái Nguyên : Xưởng đồng Sàng Mộc, Yên Hân, Liêm Tuyền, Tống Tinh và Vụ Nông, xưởng vàng Kim Mã và Tam Lộng, xưởng chì Côn Minh.
Lạng Sơn : Xưởng đồng Hoài Viễn.
Xưởng dân đã nhiều lần gây sự lôi thôi tại các tỉnh gần biên giới, nên vào thời Lê Dụ Tông năm thứ 13[1717] triều đình quy định hạn chế mỗi xưởng mỏ không quá 300 người :
Tháng 12. Định thể lệ hạn chế số người làm ở trường khai mỏ tại các trấn.
Lúc ấy, các mỏ vàng, bạc, đồng, thiếc ở các trấn phần nhiều mộ người nhà Thanh khai quật để lấy, phu mỏ quần tụ mỗi ngày một nhiều. Triều đình e rằng sẽ sinh sự biến động, bèn định thể lệ : số phu mỗi mỏ, nhiều nhất 300 người, thứ đến 200 người và ít là 100 người, không mỏ nào được dùng quá số đã định. Từ đấy, số phu làm ở trường xưởng khai mỏ mới có hạn chế. (5)
Tuy nhiên dưới thời Lê mạt, nội bộ nước ta có sự tranh chấp gay go giữa vua Lê, chúa Trịnh, rồi đến nhà Tây Sơn ; nên không rảnh để kiểm soát số lượng xưởng dân tại các hầm mỏ, bởi vậy con số tăng lên nhiều. Thanh Thực Lục không cho biết đích xác số lượng xưởng dân được nhà Thanh huy động đến xâm lăng nước ta là bao nhiêu ; tuy nhiên trong văn bản dưới đây cho biết Tuần vũ Quảng Tây Tôn Vĩnh Thanh định cấp cho xưởng dân 3, 4 vạn thạch gạo. Hãy làm phép tính với con số nhỏ 3 vạn thạch, 1 thạch bằng 100 lít, 1 lít gạo bằng 0.8 kg.; như vậy tổng số sẽ bằng 2.400.000 kg hay 2.400 tấn. Ðây là một số lượng lớn, cần đến dăm vạn người mới khiêng nổi.
Ngày 13 Tháng 10 Năm Càn Long Thứ 53 [10/11/1788 ]
Theo lời tâu : Tôn Vĩnh Thanh đã ban hịch tại Tầm Châu, Ngô Châu, Liễu Châu vùng phụ cận phủ Thái Bình ; cùng vận chuyển 3 vạn thạch gạo đến các vùng Ninh Minh, Thái Bình, Long Châu để tồn trữ, chờ ngày ban cấp. Lại gặp Tổng đốc Tôn Sĩ Nghị bàn bạc thêm, định thưởng ba, bốn vạn thạch gạo cho xưởng dân trong trại, số nầy sẽ tiếp tục chuyển đến… (Cao Tông Thực Lục, quyển 1314, trang 759)
Tuy nhiên lực lượng xưởng dân vốn từ nhiều xưởng mỏ họp lại, nên không tránh khỏi tình trạng ô hợp. Tôn Sĩ Nghị hiểu điều này, nên chọn một người có uy tín trong đám này tên là Lâm Tế Thanh, cho làm Thống lãnh ; cấp cho y mũ đỉnh đái (6) và ban phẩm hàm Tri huyện, nên y tỏ ra đắc lực. Lực lượng xưởng dân do Lâm Tế Thanh chỉ huy, cùng quân đầu hàng của Phan Khải Ðức được điều đi trước, hướng đến thành Thăng Long :
Ngày 12 tháng 9 năm Càn Long thứ 53 [10/10/1788]
Lại dụ : Bọn xưởng dân nhận được hịch dụ của Tôn Sĩ Nghị, lại nghe tin được ban cấp lương thực nên hân hoan tình nguyện đi trước đánh giặc. Viên Tổng đốc lo rằng xưởng dân rời rạc, không có người thống lãnh, còn bọn Nguyễn Huy Túc thì sợ sệt lưỡng lự không dám ra khỏi quan ải ; chúng đều thuộc loại thiếu khả năng, nếu ra lệnh đi trước cũng không được ích gì. Hỏi han đám tuỳ tùng thì dưới trướng có tên Lâm Tế Thanh, ở trong tổ chức xưởng dân cả năm, mọi người đều phục, giao chức thống lãnh diệt giặc có thể tận tâm phục vụ. Lâm Tế Thanh nghe tin được bổ nhiệm từ viên Thông phán Trần Tùng nên hết sức cố gắng ; lại được viên Tổng đốc cấp ấn tín, thưởng hàm Tri huyện, nếu tương lai công việc thành công sẽ được bổ dụng thực thụ. Lâm Tế Thanh chủ trì mọi việc trong tổ chức xưởng dân đã lâu, nay lại được thưởng hàm Tri huyện ; mọi người trong tổ chức này thấy Thiên triều chiếu cố thêm cho y, lại gia ân cấp mũ Đỉnh Đái ; nên ai cũng phục tùng, hô ứng càng linh nghiệm, thêm đắc lực trong việc diệt giặc. Đến nay xưởng dân theo Lâm Tế Thanh hăng hái khởi hành, còn Phan Khải Đức đốc suất quân lính của 7 châu cũng được Tôn Sĩ Nghị ra lệnh tiến phát… (Cao Tông Thực Lục quyển 1312 trang 710)
Ðọc sử, chúng ta đều biết đại quân của Tôn Sĩ Nghị chỉ được phép làm “ khách ngủ trọ ” tại thành Thăng Long trong vòng một tháng trời, chiến thắng mùa xuân năm Kỷ Dậu [1789] của vua Quang Trung đã trừng phạt chúng ; số phận của xưởng dân cũng nằm chung với tập thể quân Thanh. Tuy nhiên có một số xưởng dân sống sót trở về, còn tiếc rẻ thời vàng son làm dân khai mỏ, nên xui dục quân Thanh trở lại phục thù. Riêng vua Càn Long, người nắm vận mệnh nước lớn lúc bấy giờ, có một cái nhìn thực tế hơn về tình hình :
“….Xứ này thuỷ thổ ác liệt không thể ở lâu, dân tình lại trí trá phản phúc vô thường ; đời trước đã chia đất này thành quận huyện, rồi không bao lâu lại xẩy ra biến cố, lấy bánh xe trước đổ để làm răn, thực khó giữ được vài chục năm mà không gây ra việc….” (7)
Nên nhà vua đã quyết liệt bác bỏ ý kiến của xưởng dân. Nhắm hạ uy thế của bọn này, để không còn cản trở ý định của nhà vua sẽ hòa hoãn với vua Quang Trung trong tương lai, vua Càn Long mạnh mẽ hài tội xưởng dân rằng bọn chúng vốn là những người có tội bỏ nước ra đi và đã không lập được thành tích nổi bật trong thời gian đánh phá nước ta :
Ngày 1 Tháng 3 Năm Càn Long Thứ 54 [27/3/1789]
Dụ các Quân Cơ Đại thần : Trước đây đại binh xuất quân, viên Thổ tù Điền Châu Sầm Nghi Đống mang lính Thổ tiến tiễu, rất gắng sức. Đến lúc bị giặc bao vây, còn sai người mang ấn tín trở về, rồi xông pha đánh giặc bị trận vong, thực đáng thương xót. Viên này có con trai không, Phúc Khang An điều tra rõ rồi tâu lên để được ưu ái thưởng tuất. Viên này mang binh đi theo Tôn Sĩ Nghị vào thời điểm nào ? Quân lính của y trở về quan ải có đầy đủ không ? Phúc Khang An phải điều tra rõ rồi tâu lên.
Viên Di quan Phan Khải Đức không chịu theo quân giặc, từng làm hướng đạo cho đại binh, nay lại mang cả gia quyến vào quan ải. Bọn Nguyễn Đình Phái 5 người, tuy công sức không thể so sánh với Phan Khải Đức được, nhưng họ cũng không chịu theo giặc, tình nguyện làm dân nội địa, tình cũng đáng thương. Phan Khải Đức đáng được thưởng mũ đỉnh đái và lục dụng. Bọn Nguyễn Đình Phái cần được cấp lương ăn, an sáp một cách ổn thỏa, để khỏi bị mất nơi nương tựa. Những quan binh chưa trở về, nếu thực sự trận vong, Phúc Khang An phải điều tra minh bạch, rồi gửi hồ sơ lên bộ để được cấp tiền tử tuất.
Còn như bọn xưởng dân trước kia trốn ra khỏi nước không xin phép, vốn là người có tội, nhưng vì tình nguyện đi đánh giặc nên được tha. Khi đại binh đi đánh, bọn xưởng dân chỉ đi theo đám đông, chưa thấy đoạt được thành tích nào nổi bật. Nay công việc tại An Nam có nên đánh hay không do ta quyết định, chẳng vì bọn xưởng dân tình nguyện đánh giặc, rồi các ngươi có hành động thiếu suy nghĩ. Tuy nhiên bọn xưởng dân đã từng theo quan binh đánh trận, nay lại không chịu theo Nguyễn Huệ, không nỡ để chúng bị sát hại, vậy nên liệu biện cách nào cho ổn thoả.
Các quan binh vừa mới trở về quan ải, bị bức bách bởi thế giặc quá đông, nên phải lâm vào hoàn cảnh bất đắc dĩ, trong đó có những người đánh trận bị thương, nên ước lượng để ban thưởng. Hôm qua nhân bàn về những quan binh từ thành nhà Lê chưa được tống xuất, số này theo Hứa Thế Hanh thâm nhập, bị giặc lưu giữ ; đã giáng chỉ rằng khi bọn này được tống xuất, cho trở về quân ngũ, được thưởng cấp một tháng lương. Tôn Sĩ Nghị tâu, tất cả các quan binh trở về có hoặc không được gia thưởng? Ra lệnh Phúc Khang An xét tình hình để phân biệt đối xử.
Còn Tôn Sĩ Nghị sau khi khắc phục thành nhà Lê, không tuân theo chiếu chỉ cho cấp tốc triệt binh, lại sơ suất trong việc đề phòng, nên biến cố bất ngờ xẩy ra, sự sai lầm này không bào chữa được ; chỉ nên gia tăng cố gắng, phụ giúp Phúc Khang An liệu biện ổn thoả, để chuộc lỗi lầm trong quá khứ. (Cao Tông Thực Lục quyển 1324, trang 919-920) (8)
Ghi chú:
(1) Hồ Bạch Thảo, bản dịch Thanh Thực Lục. Hà Nội: NXB Hà Nội, 2007.
(2) Phan Khải Đức người xã An Ấp, huyện Hương Sơn, nay thuộc tỉnh Hà Tĩnh ; là Trấn thủ đất Lạng Sơn của nhà Tây Sơn, đã đầu hàng nhà Thanh.
(3) Thanh Thực Lục, sđd, trang 18.
(4) Dẫn theo Khâm Ðịnh Ðịnh Việt Sử Thông Giám Cương Mục. Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục,1998, tập 2, trang 410.
(5) Khâm Ðịnh Việt Sử Thông Giám Cương mục, sđd, trang 410.
(6) Mũ đỉnh đái: loại mũ thuộc đời nhà Thanh, có tua trên chóp, dùng để ban cho người có công.
(7) Thanh Thực Lục, sđd, trang 108-109.
(8) Thanh Thực Lục, sđd, trang 93-95
Nguồn: Dien Dan Forum, BP 50, 92340 Bourg-La-Reine, France
Rỉ Tai
9 Responses to "Trung Quốc đã từng sử dụng thợ mỏ trong việc xâm lăng nước ta" 
|
said this on 21 Aug 2009 9:20:59 AM EST
*Emergency Investment Broadcast*
STRONG VOLATILITY DEVELOPING IN MINING SECTOR... GOLD STOCKS CLOCKING IN SIGNIFICANT GAINS...5% TO 10% ON AVERAGE IN THE PAST 24 HOURS... AT 12:13PM EST ABNORMAL MOVEMENT WAS DETECTED BY THE X5 GOLD INDICATOR. ALL RESEARCH POINTS TO IMMINENT SURGE OF 50% to 160% OVER NEXT FEW MONTHS. TEST CASE RECO UP 11.07% IN PAST 24 HOURS. INVESTORS HOLDING GOLD OR THINKING ABOUT MOVING ASSETS INTO MINING STOCKS ADVISED TO READ SPECIAL EMERGENCY BRIEFING IMMEDIATELY. |
|
said this on 21 Aug 2009 9:27:27 AM EST
XIN QUÝ bạn đọc CHÚNG TA quay về THỰC TẾ còn bẽ bàng hơn nữa !!!
|
|
said this on 21 Aug 2009 9:29:02 AM EST
Emerging Markets “Bubble” Tested
as Chinese Stocks Crack Dear A-Letter Reader, At least from my home here in Montreal, the emerging markets “bubble” appears to be pricked. Though it’s still too early to tell if this big rally off the October lows is finally over for emerging markets, investors are glued to the price action in Shanghai this summer for clues if this is a correction or the “beginning of the end” for the asset class. Leader of the Pack or the Biggest Bubble? Over the last ten years no other global sector has outpaced the MSCI Emerging Markets Index. In fact, major market stocks have been a losing bet since 1996. Indeed, advanced economy markets as defined by the MSCI World Index and the MSCI EAFE Index (excluding USA) have declined an average annualized 1.67% and 0.43%, respectively, since 1999. The MSCI Emerging Markets Index, however, is up 7.66% per annum over the last ten years. The BRICS or Brazil, Russia, India and China have rallied 12.82% per year since 1999. Emerging Market Bulls Hold their Breath as Xinhua dips into Bear Mode Stocks in Shanghai have now declined 20% from their highs this summer – defined as a bear market. I don’t read too much into the “20% bear market or bull market rule,” but it’s symbolic of the long awaited decline since Chinese stocks hit a low last October. Shanghai equities are up 52% in 2009 and have surged a cumulative 128% since last fall. Is Chinese Growth Solid? The Chinese economy continues to grow this year mainly because of massive government spending and reckless bank credit growth. The “easy money” has been flooding into domestic stocks and real estate. Meanwhile, the Chinese central bank recently warned about excessive credit. I seriously doubt the Chinese growth miracle this year because I can’t imagine where exports are going when more than 50% of their sales head to the U.S. and Europe – both in savings mode. Also, contrary to all the hoopla about renewed Chinese commodities consumption, oil imports fell 2.9% the first six months of 2009. This contradicts the recovery story already incorrectly baked into stock prices everywhere since March. China Leading the World’s Stock Markets (Or Not?) Over the last three years we’ve seen a gradual shift in market sentiment…investors are now riding the stock market cycle based on the primary trends in Chinese equities at the expense of New York. That kind of thing was unheard of five or ten years ago. There’s no arguing that China is a major force in global trade and her voracious appetite for raw materials primes her massive manufacturing engine. Yet I find it pretty scary that we’ve grown increasingly reliant on trends in China, which is still a Communist country masked by distorted economic data. After all, the Chinese fudge their books just like everyone else. I can’t say with any certainty if this is the big correction we’ve all been expecting. Major averages have not violated support levels yet. Stocks worldwide also declined about 9% off their highs from mid-June until mid-July before violently reversing. The same might happen now. Watch China for clues for market direction. Sincerely, Eric Roseman, Investment Director of The Sovereign Society Editor’s Note: For much of the past 50 years, Chinese investors were forbidden to own gold. That’s not the case anymore. According to National Geographic Magazine, they are now hoarding gold – and buying jewelry at a faster pace than the United States. As a result, miners are getting fabulously wealthy. But one gold stock in particular is poised to rise most. (Incredibly, it’s still trading for $3 a share.) To hear about it – and find out why our X5 Indicator is screaming “buy it now,” click here. Internal Sponsor "This Tells Me EXACTLY When Gold Stocks Will Rise..." A team of financial analysts recently unearthed an obscure gold indicator that could benefit millions of U.S. investors. This "X5 Indicator" has predicted huge bull moves in one area of the gold market with 88% accuracy... for the last 29 years In fact, we're convinced it could help you earn up to 2,360% after gold prices rise. Eric Roseman calls it: "...the best buy signal I've ever seen. It tells me exactly when gold stocks will rise - weeks or months in advance." Click here for details. Editor's Corner: Arabs Now Fund the War on Terror The Grim Reality of the Treasury Markets… Ashish Advani Editor of Exotic FX Alert The June Net TIC (Treasury International Capital System) Data came out this week…and I’ve got to be honest; I trembled in fear when I peeled the data onion. Let me tell you why... First, the total holdings of US Treasuries and Long Term Notes by China fell by $25.1 billion. Our largest buyer of debt has not only reduced the quantity of debt owned, but also reduced the maturities from longer term holdings to shorter term (2, 3, and 5Yr) holdings. But the total flow of Treasuries hasn’t slowed that much. So if China isn’t buying…then who is? Further peeling the onion reveals that the largest purchaser of US Treasuries and Debt was (drum roll please.........) the United Kingdom (UK). Wait, WHAT??? If anyone’s having a worse time…if anyone’s prospects are more grim and debt overhang more ominous than the US, it’s the UK. I mean, they’re still mired deeply in recession, negative growth, huge job losses, Housing bubble continuing to burst - And what do they do? They increase their purchase of US Treasuries? That just doesn’t add up… So here’s the secret behind the conundrum – the UK (Bank of England) isn’t actually buying all those Treasuries. You see, when the US government parses the data on our side of the pond, we lump all US Treasury purchases from any UK source (Private citizens, local banks, foreigners with accounts in the UK, etc.) into one convenient bucket. Traditionally (And I know this from personal experience) the Arabs and the Russians bank extensively and frequently with institutions in London. Don't ask me why! They’ve done it for at least the last half-century. London is their favorite banking center. And with Oil prices hovering around the $70 mark, there is surplus cash being generated in the Arab and Russian world again. And they need to park their cash surplus somewhere. Hence the Arabs and Russians are investing in US Treasuries via London. And to the untrained eye, the data appears to indicate that the UK is buying US Treasuries. Now the problem I have with this is two fold: The first is that neither Russia nor the Arabs like the US. Neither the Cold War nor the War on Terror (which many Arabs view as the War on Muslims) will be easily forgotten. And if the argument of dependence on foreign oil holds true, we are becoming more reliant on the Arabs/Russians. This Arab/Russian source of funding adds another layer of complexity to the Federal Government’s ever widening deficit problem… Can you imagine what smoky back room deals will have to be worked out…which aspects of the war on terrorists not pursued – just to keep the money flowing and the deficits funded? For example, hard decisions such as the use of drones to bomb terrorist locations in Pakistan without Pakistan's permission… these kinds of decisions might have to be reviewed. Of course this is all hypothetical, but just in the last few months, we’ve seen the kind of clout that China’s been able to exercise thanks to their donations to the US government. Secondly, and most importantly, the Oil prices have to stay at the $70 mark or higher for this source of funding to continue. If Oil prices fall, then this source of Treasury funding could very well dry up. If Oil prices rise, the money flows and the deficit gets funded. But herein lies the conundrum I see – If the Oil prices drop, we lose funding of the deficits. If Oil prices rise or stay high, they’ll impede any growth efforts. And in the midst of all this, if the Dollar continues to fall, we’ll see Oil prices rise even further. And the dollar is destined to fall due to the unending deficit spending that we have under the current path. In its effort to “creatively” solve the banking crisis and its economic fallout, the US government has painted itself into an even smaller corner…with its success based on even more contingencies, dilemmas, conundrums and even more satisfied creditors than ever before. In retrospect, it might not be a bad time to consider diversifying into foreign currencies… Internal Sponsor Could Such A ‘PLACE’ Really Exist? Where traders have the ability to make annual salaries in just days – not weeks, months or years? Where “get rich quick” is a STRATEGY, not a scheme? A ‘PLACE’ where Harvard and MIT science mixes, interacts, and fluently becomes one with greed and envy – transforming the most volatile and profitable market in the world, onto an |
|
said this on 21 Aug 2009 1:39:46 PM EST
1.
Tình hữu hảo xót xa cay đắng, Mặt bên trong gìm sẵn buá liềm. Nhà nay nóc dột cột xiêng, Cũng vì đồng đảng tư riêng nội thù. Mây Thu ám hồng mao giăng phủ, Ngọn sao mờ ủ rủ đêm đen. Mác Lê giọng huyển tiếng kèn, Cơn say nhu nhược ương hèn mơ hoa. 2. Tình hữu hảo xót xa cay đắng, Mộng đào nương tình lẳng lơ say. Chập chờn hồ điệp lượn bay, Sâu kia hoá bướm tìm rày hương hoa. Nuôi cọp cáo vào nhà châm lưả, Tặc nội thù lần lưạ ló râu. Nồi da xáo thịt thảm sầu, Tham quan độc đảng cưỡng cầu tạo ra. 3. Tình hữu hảo xót xa cay đắng, Rước giặc vào sao đặng vinh sang. Ngàn năm Bắc thuộc lầm than, Lên rừng xuống biển gian nan khổ đày. Bóng bành trướng ló bày nanh vuốt, Dáng bá quyền xiết buộc đảng anh. Sao kia câm lặng cam đành, Kià đàn hải khấu tung hoành Hoàng Sa. 4. Tình hữu hảo xót xa cay đắng, Hãy tỉnh hồn quyết chẳng khom lưng. Đứng lên khắp chốn tưng bừng, Trong ngoài kết hợp bày trưng chí Hùng. Hoa Rồng Tiên trùng trùng đơm cánh, Nhuỵ Lạc Hồng lóng lánh rợp trời. Thúc kèn gióng trống khắp nơi, Chống ngăn bành trướng xây đời tự do. Rồng Tiên Hồng Lạc reo hò !!! |
|
said this on 22 Aug 2009 6:17:57 AM EST
Thế vậy mới là phải phải. Ta là Trung quốc đã cại trị 1 ngàn năm dân Việt mà lị....Cha ông bay, ta đánh cho tơi bời, tan tành xí quách, đánh không lại ta, thì bỏ đất mà chạy.....Nay đời con cháu khôn hơn đời cha ông, ta không đánh mà đã dâng đất, dâng biển cho ta, thật là tình đồng chí thắm thiết....Ta là Trung quốc vĩ đại, mai mốt đây ta ăn dần ăn mòn, các người trở thành Tây tạng, Tân cương cho ta mà thôi,, hi hi hi....Đảng CSVN còn tồn tại ngày nào thì ta chỉ cần nằm phè mà biên cương bờ cõi Trung quốc ta sẽ rộng về phiá Nam...Dân VN dưới chế độ CS thì chỉ biết cúi đầu vâng phục Ta mà thôi....
|
|
said this on 22 Aug 2009 12:41:39 PM EST
Môĩ lần Tc "giup'"Vn là sau cai' đầu lãnh tụ Tc co' một mộng xâm lăng.Hãy coi lai lịch sử. Quân dội , nhân công tầu qua Vn "giup" Vn chông' Phap', chống Mỹ biêt' hêt' địa hiểm,vị trí chiến lược và chúng không quên sử dụng vào năm 1979.
Dối với Bành trướng Bắc kinh chí có một thái đọ:đoàn kết, cứng rắn đương đầu đập lại xâm lăng. nguy cơ hiện nay vô cùng lớn vì Dcs với nhưng bọn tay sai , bán nước, trước tiên là N.D Manh,lê K PHieu...và bây giờ lại bầy đằt thêm "Đại hội Việt Kiều đai đoàn kết" thêm một hỏa mù nữa.Mong kiều bào đừng mắc bẫy vào "đại hội Lê chiêu Thống" này.Lich sử vn sẽ xét sử. |
|
said this on 28 Aug 2009 6:38:49 PM EST
Tình hình đã chín mùi rồi, cần phải thống nhất cộng đồng Người Việt Quốc Gia chúng ta có cái thế cái lực để đứng ra mà nhận lảnh cái trách nhiệm chung cứu dân tộc Việt Nam không bị xoá tên tên trên bản đồ thế giới. Chúng ta Phải có cái lực thì mới tạo ra cái thế, cái thế có tăng thì sẽ tạo cho cái lực tăng, cái lực tăng thì mới tạo cho cái thế lớn mạnh lên, để cùng làm việc cho đất nước cho tổ quốc Việt Nam. chúng ta người Việt trên khắp thế giới, cần phải mạnh mẽ lên tiếng phản đối việc Trung Quốc đã ngang nhiên xâm chiếm các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa cũng như nhiều vùng đất dọc biên giới phía Bắc nước ta |
|
said this on 06 Sep 2009 7:32:52 PM EST
Các bạn hãy nhìn hình ảnh Anh Hùng LS Nguyễn Văn Đài của VOA, chiếc áo tù không thể che khuất được khuôn mặt cương trực thông minh, thông thái, tràn đầy nghị lực. Anh luôn đối mặt trực tiếp với bọn bạo quyền Cộng Sản Việt Nam để đòi, quyền tự do dân chủ̉ cho quê hương, cho dân tộc. LS Nguyễn Văn Đài đang bị vây hãm trong những song sắt của bọn Cộng Sản, nhưng hình ảnh và khí thế của anh đang cuồn cuộn trong hàng triệu người yêu chuộng TỰ DO và công lý trên tòan thế giới. Giờ đây, các chính khách Hoa Kỳ và trên khắp thế giới có lẽ đã hiểu được bộ mặt thật của Chính Quyền Cộng Sản, các chính trị gia Hoa Kỳ đang làm mọi cách để bắt buộc chính quyền Cộng Sản VN thả hết những tù nhân lương tâm ra.
Nguyễn Minh Thành Châu Âu 25-07-09 |
|
said this on 24 Sep 2009 2:37:51 PM EST
Su viec da qua tre,Tau bua da toan tinh lay nuoc V/N lam chu hau da tu lau,mot dam mat rang chung da lua chon lam thai thu cho han,do la nhung bo mat nham nhua khong dang lam nguoi,
toi con nho ten lanh tu Tau bua,khi di hop hoi nghi Apec tai ha noi thi chinh han la nguoi toi cua bien Thuan An,thuoc tinh Quang nam,va sau do di Ha Noi,thi du thay tui tau Phu nay da co y dinh muon lay nuoc V/N lam chu hau tu lau,tuong lai la Tan Cuong 2,khong khac gi Tay Tang,tuong lai la lam the nao de duoc su doan ket ca trong lan ngoai,moi la deu dang noi. |


Author/Admin)