Theo ý kiến các nhà nghiên cứu văn học nghệ thuật, trong các bộ môn nghệ thuật, văn chương được coi như có trình độ cao nhất vì nó diễn tả được những tư tưởng sâu sắc, những tâm tình sâu kín nhất của con người, kế đến điện ảnh, kịch nghệ, âm nhạc, hội hoạ và sau cùng là kiến trúc vì nó không nói lên được gì cả. Âm nhạc cũng được coi là một nghệ thuật cao, nó rung cảm được người thưởng thức, có thể làm cho con người thành ủy mị bằng những bản tình ca, cũng có khi thúc đẩy ta bằng những hành khúc hùng hồn.

Nhạc cổ điển Tây phương từ thời Baroque thế kỷ thứ 17 và thời kỳ Cổ điển thế kỷ thứ 18, 19 phần nhiều chỉ sáng tác những bản không lời, mặc dù là nhạc không lời nhưng nghệ thuật của họ đã đạt tới nghệ thuật rất cao. Tân nhạc Việt nam có từ thập niên 30 lại đặc biệt chú trọng cả nhạc lẫn lời, những bản nhạc hay đều cân đối và hoàn chỉnh cả về hai phương diện nhạc và lời thí dụ như Con Thuyền Không Bến, Hòn Vọng Phu, Thiên Thai...
 
Mấy năm trước, hãng Asia đã thực hiện đĩa nhạc DVD kỷ niệm 75 năm âm nhạc Việt nam, bản đầu tiên trong chương trình là Thiên Thai của Văn Cao, tự nhiên chúng tôi nhớ lại những bản nhạc, giai thoại và tài nghệ của người nhạc sĩ nổi danh này.
 
Nhạc sỹ Văn Cao (1923 - 1995)

Văn cao tên thật là Nguyễn Văn Cao, sinh 15-11-1923 mất 10-7-1995, sau hôm ấy tại Dallas một tờ báo Việt Ngữ đăng tin.

"Nhạc sĩ Văn Cao vừa tạ thế tại Hà Nội, đây không phải chỉ là sự mất mát của riêng người Hà Nội mà là của tất cả mọi người Việt vô cùng yêu quí tài nghệ của ông"

Nói đến Văn cao, những người yêu quí âm nhạc đều ngưỡng mộ thiên tài của ông. Mặc dù Văn Cao theo Việt Minh kháng chiến từ 1945, đã từng là trưởng ban ám sát tại Hải Phòng, đã nằm ở bên kia chiến tuyến nhưng ở hải ngoại cũng như ở miền Nam trước 1975 người ta vẫn phải công bằng với ông, người đã để lại cho nền âm nhạc Việt nam những viên ngọc vô cùng quí giá. Văn cao thật là một thiên tài hiếm có, từ năm 1939 mới 16 tuổi ông  đã sáng tác được bản nhạc đầu tay bất hủ Buồn Tàn Thu, hai năm sau 1941, mới 18 tuổi ông soạn bản Thiên Thai, năm 1942, 19 tuổi soạn Bến Xuân, năm 1943, 20 tuổi viết Trương Chi.
 
Bút tích của Văn Cao và Thúy Băng trên bản in tập thơ Lá (1988). Nguồn: baodienbienphu.info.vn

Từ những năm đầu của thập niên 50, hồi ấy còn ở lứa tuổi thiếu nhi, chúng tôi đã được nghe và đã hát những bản Thiên Thai, Đàn Chim Việt, Suối Mơ, Trương Chi... Theo một người sống ở thời đó kể lại trên một bài báo đăng tại Dallas name 1995, Văn Cao là nhạc sĩ hàng đầu tại hậu phương hồi kháng chiến, Phạm Duy là ca sĩ hàng đầu và Văn Cao đã hướng dẫn Phạm Duy soạn nhạc. Từ đầu thập niên 50 tại Hà Đông Hà Nội thuộc chính phủ Quốc Gia và Pháp, người ta vẫn cho hát nhạc Văn Cao không kỳ thị mặc dù ông đã theo Việt Minh.

Trước 1975 tại Sài Gòn một số bản nhạc Văn cao vẫn được trình diễn thu băng như Bến Xuân, Thiên Thai, Buồn Tàn Thu... khoảng năm 1965, lần đầu tiên được nghe Buồn Tàn Thu qua giọng ca cao vút của Thái Thanh chúng tôi rất lấy làm xúc động tưởng như nghe tiếng gió thu lướt qua, tiếng lá vàng rơi sào sạc. Mặc dù nhạc Văn Cao đã vượt trội lên trên nhiều bản từ trước đến nay nhưng dần dần nó đã bị chìm vào quên lãng. Tại ngoài Bắc từ sau 1956, Văn Cao vì liên hệ đến nhóm Nhân Văn Giai Phẩm nên gần như đã bị cách ly với xã hội, đó là một lối tù giam lỏng, nhạc của ông bị cấm hát mãi sau này nhờ đổi mới họ đã cho hát lại.

Tại hải ngoại khoảng 1995 chúng tôi có được xem cuốn băng Văn Cao, Giấc Mơ Một Đời Người do hãng phim Trẻ thực hiện tại Sài Gòn năm 1994, gồm tám bản nhạc xưa của ông: Suối Mơ, Thiên Thai, Buồn Tàn Thu, Cung Đàn Xưa, Thu Cô Liêu, Đàn Chim Việt, Trương Chi, Sông Lô do các ca sĩ Sài Gòn như Ánh Tuyết, Hồng Nhung, Lan Ngọc, Tịnh Quyên, Cao Minh trình bầy. Kỹ thuật ghi âm còn lạc hậu, ca sĩ hát trên trung bình, cảnh trí có vẻ nghèo nàn, hòa âm sơ sài, riêng có bản Trương Chi do Ánh Tuyết hát là có nghệ thuật cao. Hồi đó biết là Văn Cao sắp mất nên người ta vội thực hiện một băng nhạc về ông cũng như đặt sẵn một áo quan cho người sắp về chầu ông bà ông vải.

Năm sau 1995 Văn Cao mất, tại Sài Gòn hãng phim Trẻ lại thực hiện một bộ phim nữa lấy tên Buổi Sáng Có Trong Sự Thật, gồm tám bản: Làng Tôi, Suối Mơ, Buồn Tàn Thu, Tình Ca Trung Du, Bến Xuân, Ngày Mùa, Mùa Xuân Đầu Tiên, Trương Chi, trong đó bản Tình Ca Trung Du và Mùa Xuân Đầu Tiên làm sau này. Một hôm cùng xem băng Văn Cao với vợ chồng một người bạn, anh chị cũng thích âm nhạc, ca hát, họ nói.

Nhạc Văn Cao siêu hơn nhạc Phạm Duy nhiều, hay hơn nhiều.

Hồi 1995 tại Hải Ngoại người ta cũng thu băng nhạc Văn Cao do Quỳnh Dao và Mai Hương hát, cái chết của Văn Cao đã khiến người ta làm sống lại âm nhạc của ông, lai rai trong vài cuộn băng, đĩa thỉnh thoảng người ta cũng có trình bày một hai bản nhạc Văn Cao như Buồn Tàn Thu, Thiên Thai. Cách đây vài năm nhân gặp lại mấy người bạn cũ, có một anh rất hâm mộ Văn Cao cứ khen lấy khen để với chúng tôi.

- Khi mình xem hai cuộn băng Văn cao ấy mới thấy thật không ngờ con người trông rất tầm thường mà có thể làm được những bản nhạc hay như thế, Văn Cao đáng thầy của nhiều nhạc sĩ đương thời.

Trên đây chỉ là những ý kiến cá nhân, có thể đúng, có thể sai. Chúng tôi tôn trọng ý kiến cá nhân của mọi người.

Trong bài này chúng tôi xin được trình bầy cùng quí vị về giá văn chương trong các bản nhạc tiền chiến Văn Cao, vì phạm vi giới hạn của bài viết chúng tôi chỉ đề cập tới bốn bài tiêu biểu hay nói đúng hơn bốn bài nổi tiếng được chú ý nhất của ông : Thiên Thai, Bến Xuân, Trương Chi, Buồn Tàn Thu.


Buồn Tàn Thu. Tác Giả: Văn Cao, trình bày: Thái Thanh

Mở đầu băng nhạc Văn Cao Giấc Mơ Một Đời Người do hãng Trẻ thực hiện năm 1994. người nhạc sĩ tài danh nói.

"- Tôi là một cái người luôn luôn thất bại về tình yêu, cái thất bại này là bởi vì tôi là người không giỏi về cách tôi giao lưu với những người đàn bà, mà lại đối với những người đẹp tôi lại càng bối rối, tôi không bao giờ nói được với người ta, thì tôi bèn nói trong thơ thôi".

Bởi thế nhạc lãng mạn của ông là sự gửi gấm chút tình riêng, một chút tình cảm câm lặng được diễn bằng nhạc bằng thơ văn, nhạc lãng mạn của ông có tính lạc quan yêu đời như Thiên Thai, Bến Xuân, Suối Mơ...  mà cũng thể hiện những bi kịch như Trương Chi, Buồn Tàn Thu. 

Mở đầu chương trình 75 Năm Âm Nhạc Việt Nam của hãng Asia, Bản Thiên Thai được trình diễn êm dịu, du dương, trìu mến với tiếng hát của ca sĩ  Lâm Nhật Tiến. Trước đây chúng tôi đã được nghe Thái Thanh, Hà Thanh, và gần đây Thanh Lan, và ca sĩ trong nước Ánh Tuyết trình bầy. Nhưng lần này khi nghe người ca sĩ trổi giọng du dương êm dịu để diễn tả một bản nhạc được coi như hay nhất trong nền tân nhạc Việt Nam, chúng tôi tưởng như đang lênh đênh trên sóng nước lạc vào  thế giới của Bồng lai tiên cảnh. Những cô gái phụ diễn trong những chiếc áo dài trắng mang những cành đào tươi thắm chạy múa vòng quanh sân khấu khiến cho ta tưởng như được thưởng ngoạn vũ khúc Nghê Thường của bầy tiên nữ trên thiên giới Đào Nguyên. Thiên Thai mở đầu chương trình đã sáng ngời lên như một vì sao làm lu mờ tất cả những bản kế tiếp và như thế Thiên Thai đã xứng đáng là bản nhạc bất hủ nhất của nền âm nhạc Việt Nam từ thập niên 30 đến nay, lạ thay nó được sáng tác vào lúc Văn Cao mới mười tám tuổi.


Đàn Chim Việt. Tác giả: Văn Cao, trình bày: Ánh Tuyết