Lời (đong đưa) dẫn nhập: Có một khác biệt rất dễ nhận thấy giữa thời “bao cấp” và thời “mở cửa, đổi mới”, đó là dân ta trở nên quá ư cuồng nhiệt với hai món: đó là nhậu nhẹt và bóng đá. Bóng đá nâng cấp thành “giải chuyên nghiệp”, đội tuyển quốc gia luôn thuê huấn luyện viên ngoại quốc. Và mỗi khi đội tuyển thi đấu với mấy nước láng giềng thì thiên hạ như hóa rồ hóa dại. Còn nhậu nhẹt ăn chơi thì… thôi rồi (Lượm ơi)

Phải chăng đây chính là thứ ma túy để dân ta xả xì trét, xả bức xúc? Để một bộ phận dân tình còn lương tri tạm quên đi bao chuyện thối nát bất công? Để một lớp trẻ không (cần) quan tâm tới chính trị? Tóm lại là để thiên hạ có những nỗi hả hê, sự hài lòng (hay nói cách khác là có những lí do để) và không cần biết tới những vấn đề  như nhân quyền, dân chủ, quốc thể, lãnh thổ… v.v

Đời sống loài người không thể không có niềm tin và hy vọng. Chính vì thế mà các tôn giáo ra đời. Và tôn giáo nào cũng nhận mình là “chính giáo”. Có một chuyện không hiếm gặp, đó là các tôn giáo thường chỉ trích nhau. Đảng Cộng sản cũng là một tôn giáo. Và (hình như) giáo chủ của tôn giáo này đã chỉ trích các tôn giáo khác: Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân (hình như cha này ám chỉ Thiên Chúa giáo).

Suy theo tam đoạn luận: ma túy/thuốc phiện là tôn giáo, bóng đá và nhậu nhẹt là ma túy của dân ta. Vậy bóng đá và ăn nhậu chính là tôn giáo của (một phần) dân ta.

Có một điều không thể chối cãi, rằng, “đảng ta” đã nhìn thấy niềm tin của các tín đồ vào giáo phái của mình đang lung lay nghiêm trọng, mà hiện tại chưa có phương cách gì hữu hiệu để loại bỏ hoài nghi và củng cố niềm tin ấy. Niềm tin của các tín đồ mất đi thì nguy cơ rã đám của giáo phái là rất cao, bởi vậy nên đảng ta đang sử dụng “giải pháp tình thế”: hướng đám tín đồ ấy vào một niềm tin khác, một thứ niềm tin vô bổ & vô hại: Bóng đá, nhậu nhẹt (còn hơn để chúng hướng sang các tôn giáo khác), đặng quên đi sự hoài nghi tính thiêng liêng của giáo phái mình. Phải chăng sự thể là như vậy ?

Thôi thì sự thể ra sao, thực hư vấn đề tôn giáo với thuốc phiện ló thế lào thì hẵng cứ dẹp qua một bên, và chúng ta thử lai rai chút đỉnh với cái sự nhậu nhẹt của dân ta, cho vui lúc… không nhậu nhẹt  

1) Rượu thời bao cấp & lời nhận xét đáng ngờ

Một điều không thể chối cãi rằng, từ khi đất nước “đổi mới”, một bộ phận dân ta (nhất là dân thành thị) “giầu” lên trông thấy. Ít nhất là giầu lên so với chính họ. Có thể nhìn thấy sự giầu có một cách rõ rệt qua các nhà hàng, quán nhậu, làng nướng, phố lẩu, bãi bia…v.v mọc lên như nấm. Và thực khách thì chưa khi nào - kể cả lúc này, là lúc nền kinh tế thế giới (trong đó có Việt Nam ta, đương nhiên, bởi ta đã hội nhập sâu, đã vào WTO chứ bỡn a?) tuột dốc - tỏ ra thờ ơ, thiếu nhiệt tình với các địa điểm “ăn-chơi-nhậu-nhẹt-giao-dịch-xả-xì-trét” này.

Lớn bé già trẻ nam phụ lão ấu liền ông đàn bà…. thôi thì kính thưa đồng kính gửi các kiểu… nhậu. Sáng bảnh mắt ra làm bữa điểm tâm, tô bún riêu, đĩa bánh cuốn, hay (thậm chí) vài cái bánh rán… cũng kèm đôi ly “quốc lủi” (nếu là thời bao cấp) hay tô phở, bát bún thang, đĩa Spaghetti (Việt hóa, tất nhiên) và… chai Vodka Hà Nội (nếu là đương thời. Điều này thường phổ biến ở các tỉnh Bắc Trung bộ trở ra).

Cần nói qua một chút về cái gọi là “rượu quốc lủi”. Khái niệm rượu “quốc lủi” giờ chắc không còn tồn tại, bởi nó nảy sinh từ thời bao cấp. Quốc lủi tức rượu nấu lậu, vì khi đó, nhà nước độc quyền sản xuất rượu. Rượu nhà nước làm ra nên gọi là rượu quốc doanh. Khi đó, nhiều nhà “làm kinh tế phụ gia đình” bằng cách nấu rượu. Rượu làm ra bán chủ yếu hòa vốn hoặc lãi rất ít, phần lời lãi chính là bã (hay bỗng) rượu, dùng nuôi lợn. Và đây mới chính là khoản lời đáng kể. Cái tên “quốc lủi” sinh ra từ đó, để phân biệt, để “phản biện” với quốc doanh. Nó cũng còn có nghĩa “lủi như [con chim] cuốc”, vì nấu hay đem bán đều có nguy cơ bị “tó”/tóm, nên mắt trước mắt sau, rình rình thấy bóng dáng công an, thuế vụ, là … lủi. Nguyên liệu để làm “quốc lủi” thì gi gỉ gì gi cái gì cũng được, nào ngô (bắp), khoai tây, khoai lang, sắn (khoai mì), mía…, thứ nào sẵn (được mùa) và rẻ thì làm. Cũng có đôi khi được nấu bằng gạo. Thường là “gạo mậu”, tức gạo tẻ, tức gạo mậu dịch, thứ gạo “sạn và mọt nhiều hơn gạo”. Cũng có khi là gạo nếp, thậm chí nếp than, nếp cái hoa vàng. Nhưng đó là “đặc sản”, thứ “quốc lủi đặc sản” này rất đắt nên thường được thực hiện theo “đơn đặt hàng”.

Thời đó, người ta còn đặt cho rượu “quốc lủi” cái tên cực kì độc đáo, nhưng lại vô cùng sát nghĩa (kiểu gọi đúng tên sự vật, hiện tượng). Đó là: rượu thối mồm. Bởi thứ rượu nấu theo phương pháp thủ công, lượng độc chất an-đa-hít trong rượu hầu như còn nguyên vẹn, nên khi uống vào, chúng “tương tác” với các vi sinh và dịch vị trong ruột và từ đó cho ra đằng mồm thứ mùi vô cùng ấn tượng. Không tin, hôm nào mưa lất phất, trời se se, bạn cứ thử mà xem

Ngoài nhậu sáng, thì nhậu trưa cũng khá phổ biến đối với dân miền Bắc (kể cả giới văn phòng cổ mang cà vạt, giầy da bóng lờ). Đi ăn cơm trưa làm đôi chai bia, vài ly rượu, hay vài vại (li bự) bia hơi, là chuyện thường ngày ở huyện. Nhưng cũng có khi hứng chí đổi bữa, thay cơm phần, cơm món, cơm hộp bằng bún đậu phụ mắm tôm chân giò luộc hay là bún giả cầy thì… ôi thôi rồi. Đảm bảo sau bữa trưa, về tới cơ quan công sở, các vị sẽ cố thủ ở một góc khuất nẻo nào đó và ngáy thật nhịp nhàng cho tới đúng… giờ tan sở. Hiện tượng này đặc biệt đúng trong các công sở nhà nước

Chiều tới, đêm về thì khỏi nói. Thật tưng bừng, thật náo nhiệt. Từ chốn phồn hoa đô hội tới các ngõ xóm làng quê. Từ Bắc vô Nam nối liền núi sông… Từ sơn hào hải vị ê hề tới đôi trái xoài, ba trái ổi, dăm trái cóc. Sơn hào hải vị thì bia lon rượu ngoại. Xoài, cóc, ổi thì bia cỏ, bia lên cơn và rượu …thối mồm. Nồi nào vung nấy. Ngưu cặp ngưu, mã kè mã. Tất tần tật đều có thể thành một cuộc nhậu hoành tráng tưng bừng.

Nhậu, nhậu, và nhậu.

Hình như đã có dăm ông Tây du lịch ba lô, bẩy bà Đầm làm việc hay học tập tại xứ ta đã chủ quan nhận xét, cả gan “khái quát”: Việt Nam là thiên đường nhậu nhẹt!