Đăng/Published on 01.07.09

Nguyễn-Khoa Thái Anh lược dịch

28 tháng Sáu, 2009
Hà Nội, Việt-Nam

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, vị anh hùng vĩ đại của Việt Nam, một lần nữa lại đứng lên bảo vệ đất nước. Lần này ông cho biết ông chống lại chuyện sai lầm to lớn của nhà nước: một cuộc khai thác quặng mỏ to lớn do một đại công ty Trung quốc thầu nhận.

Năm nay đã 97 tuổi, nhà đại tư lệnh đã đưa đất nước đến chiến thắng với cả Pháp và Hoa Kỳ là người có tiếng nói quan trọng nhất trong một mặt trận chống đối rộng lớn đang thách đố những hoạt động kín trong hàng ngũ của lãnh tụ Cộng sản .

Với một phản ứng hiếm muộn đối với những đả kích trong những tuần vừa qua, đương quyền có vẻ như đang có những động thái nghe ngóng, nói rằng họ sẽ xét lại những ảnh hưởng về môi trường do công trình khai thác có thể gây ra và sẽ thực thi chậm lại toàn bộ công tác.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ảnh: nytimes.com

Công trình được Bộ Chính Trị của đảng Cộng Sản chấp thuận vào cuối năm 2007, kêu gọi một đầu tư vốn 15 tỉ Mỹ kim cho đến năm 2025 để khai thác quặng mỏ Bauxite - khoáng sản chính để chế tạo nhôm mà nhiều chuyên gia dự phóng là một nguồn dự trữ lớn thứ 3 trên thế giới.

Công ty quốc doanh Trung quốc Chinalco đã gởi nhân công và máy móc đến công tác tại những vùng Cao nguyên hẻo lánh qua giao kèo với công ty Vinacomin, một tổ hợp khai thác mỏ của Việt Nam, dự đoán sẽ sản xuất đến 66 triệu tấn nhôm vào năm 2015.

Ông Giáp và những người chống đối nói rằng công trình này sẽ có tác hại nặng nề với môi trường, bứng gốc nhiều thổ dân Thượng du và đe dọa nền an ninh quốc phòng do số công nhân tăng trưởng của Trung quốc và lợi thế kinh tế của họ.

Vấn nạn sôi nổi này kết hợp những vấn đề thời đại (trong giai đoạn hiện nay) của Việt Nam - một sự rập khuôn bắt chước mô hình phát triển công nghệ của Trung quốc trong cuộc tàn phá và băng hoại hệ-sinh-thái, một mối tương quan đang thành hình giữa một chế độ cầm quyền kín và con dân của họ, cũng như một cảm nhận nghi kỵ tự nhiên của nhiều người Việt đối với láng giềng khổng lồ phương Bắc của họ.

Trong khi kế hoạch của dự án khai thác Bô xít được lần lượt thể hiện thì một đội ngũ gồm các nhà khoa học, học giả, chuyên gia về môi trường, cựu chiến binh và các chức sắc không chính thức của Phật giáo và các nhóm Công giáo cũng đã liên hiệp để chống lại cái mà Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng gọi là "chính sách lớn của Đảng và Nhà nước". Tiếng nói của họ được tăng trưởng trong các phòng blog với những âm vang của chính trị, một tiếng nói vang vọng trong cuộc hội thoại của đại chúng ở Việt Nam.

Có những cuộc khai hoa nở nhụy xuyên suốt trong một số những vấn đề ở đây," ông Carlyle A. Thayer, một chuyên gia Việt Nam thuộc Học Viện Quốc Phòng Úc châu ở Canberra cho biết. "Nhiều nhóm trước đây đã chủ xướng những chuyện chính trị không đi đến đâu, bây giờ đã góp sức ủng hộ những vấn đề không phải là chính trị."

Ngoài những chuyện về môi sinh và kinh tế, chủ đề trong các blogs cũng như các dư luận bàn tán trên đường phố là nỗi sợ Trung quốc truyền kiếp. Việt Nam là một nước chịu triều cống Bắc triều cả ngàn năm, bị Trung quốc xâm lăng năm 1979, và cả hai nước cũng đang tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông.

Trong một bản kiến nghị với Quốc Hội hồi tháng Tư, 135 học giả và trí thức đã chống đối kế hoạch khai thác Bô xít, cho rằng "Trung quốc mang tiếng với quốc tế hiện nay là quốc gia gây tác hại khủng khiếp nhất về môi sinh cũng như các nan đề khác."

Phản ảnh một truyền thuyết cũ của những kẻ đang cầm quyền, Đoàn văn Kiển, tổng giám đốc công ty quốc doanh Vinacomin, trong một cuộc phỏng vấn, gạt bỏ những người bất đồng chính kiến cho là họ "không đồng chính kiến vì họ không đủ dữ kiện."

Chủ tịch HĐQT Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam Đoàn Văn Kiển.
Ảnh: vietnamweek.net

Lời phê bình này rõ ràng nhắm đến những người chống đối công trình khai thác, chứ không phải nhắm đến nhà cầm quyền, lâu nay đang giữ bí mật không cho công chúng biết về dự án của mình.

Ông Kiển vẫn kiên quyết là những tác hại về môi sinh sẽ được kềm chế, rằng dân cư trong vùng sẽ được chăm sóc đầy đủ và Trung quốc sẽ không chiếm đóng vùng Cao nguyên Trung phần. Ông nói công trình xây cất sẽ chấm dứt trong vòng hai năm, và chỉ có một số nhỏ công nhân sẽ ở lại để đảm trách các hoạt động.

Với những áp lực đang đè nặng, tháng Tư vừa qua nhà nước đón nhận cho công luận chỉ trích mình, họ mở một buổi hội luận cho các khoa học gia và kinh tế gia đưa ra những phản kháng nặng nề mà một người trong nhóm nói rằng có thể sẽ trở thành "một quốc nạn." Trả lời trong buổi hội thảo này, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải trấn an những người chống đối rằng chính quyền sẽ không khai thác các quặng mỏ trước khi để ý đến những ảnh hưởng to tát và sẽ chỉnh sửa công trình trong nỗ lực bảo vệ môi trường.

Hiện giờ nhà nước nói rằng họ chỉ khai trương hai trong bốn công trình khai thác mỏ và họ cho phép một cuộc tranh luận trong Quốc Hội.

Giáo sư Carlyle A. Thayer. Ảnh: unsw.adfa.edu.au

"Tôi nghĩ rằng Bộ Chính trị đang đón nghe những ý kiến về chuyện xét lại công trình Bô xít," ông Nguyễn Trung, một cựu đại sứ ở Thái Lan nói. "Chính quyền cần tìm một phương án khác để phát triển Cao nguyên Trung phần. Dự án này cần phải là một dự án xanh.

Mức độ mềm dẻo của đương quyền khó đoán vì chi tiết nguyên thủy của dự án vẫn chưa được công bố. Nhưng ít ra, nhà nước đã thừa nhận rằng không thể bỏ qua được ý kiến của công chúng.

"Họ phải nhượng bộ," ông Thayer nói. "Nhà nước đã đón nhận ý kiến, họ phải có phản ứng với những áp lực đó. Theo tôi, chuyện này mang với nó một hy vọng là khi có biến đổi trong chế độ Việt Nam, thì họ phải chấp nhận những liên minh này một cách nghiêm túc."

Nhưng mà ông nói: "Việt Nam chưa đến giai đoạn khi các nhóm độc lập (với chính quyền) hay xã hội có thể xử lý một nghị quyết của cầm quyền và phủ quyết nó."

Nhà nước có thể gạt qua những người đối kháng họ, nếu Tướng Giáp đã không lên tiếng trước, đầu tiên vào tháng Tư và hai lần sau đó, ông nói rằng dự án "sẽ gây hậu quả nặng nề cho môi trường, xã hội và an ninh quốc gia."