Năm 2008, các giám đốc ngân hàng Bank of Anerica, Well Fargo, Citigroup tự bỏ, không lãnh tiền thưởng. Tổng cộng tiền thưởng của ngân hàng Lehman Brothers vượt qua tải sản của ngân hàng trước khi phá sản. Không riêng gì tại Mỹ, chuyện tiền thưởng quá lố xẩy ra ở Âu Châu, Trung Đông, Ấn Độ …

Để biết những số tiền tỷ, tỷ đó dollars lớn cỡ nào, ngân sách tiểu bang California dụ trừ bị thâm thủng 8 tỷ dollars cho đến giữa năm 2010 nếu không tăng thuế, cắt giảm chi tiêu ngay cả những ngành như y tế, giáo dục, nhà tù, an ninh …, và có nguy cơ lên đến 15 tỷ dollars.

Khi nhiều người bị phá sản, mất nhà, mất việc … không một ai trong chính phủ cứu giúp. Nhưng khi ngân hàng Goldman Sachs bị nguy cơ, càc nhân viên của hãng lương trung bình $350,000 mỗi năm bị thiệt hại, chính phủ không ngần ngại dùng tiền thuế bù đắp thua lỗ. AIG và nhiều ngân hàng khác nhận được nhiều tiền thuế cứu trợ, không bao giờ quên hay giảm tiền thưởng cho các nhân viên, nhất là các giám đốc và ban trị sự. Ngay Chrysler Financial liên quan trực tiếp đến ngành xe hơi Mỹ trên đường phá sản, cũng từ chối $750 triệu tiền chính phủ cho vay, đi mượn ở các nơi khác dù lãi xuất cao hơn, để không bị ràng buộc giới hạn về tiền lương và tiền thưởng cho ban điều hành.

Vào đầu tháng hai năm 2009, một dự luật đã được quốc hội thông qua giới hạn tiền thưởng tối đa cho mười người cao nhất trong ban điều hành của những công ty được chính phủ trợ cấp, là 500 triệu dollars.

Nhìn chung quanh chúng ta, quần áo, giường ngủ, bàn ghế, nồi niêu song chảo, máy giặt, hút bụi … hầu hết những vật dụng đều không do Mỹ sản xuất. Xe hơi sản xuất hơn một nửa bởi các công ty ngoại quốc. Ngay những dụng cụ văn phòng như máy in, photocopy, bàn ghế văn phòng hầu hết mang nhãn hiệu công ty ngoại quốc. Phải đi sâu vào máy vi tính, mới tìm ra chips, CPU mang nhãn hiệu USA. Vậy đâu là sức mạnh để Mỹ làm bá chủ thế giới.

Sức mạnh của Mỹ dựa trên những điểm chính sau:

1. Canh nông, chăn nuôi heo, bò, gà, máy móc, và kỹ nghệ biến chế thực phẩm .... Các ngành này đem lại khoảng 10% sản lượng quốc gia.

2. Võ khí, máy bay. Mỹ là nước đứng đầu xuất cảng võ khí, và máy bay trên thế giới. Tuy nhiên những võ khí tối tân nhất không thể bán cho ai được, chế tạo xong nằm trong kho dự trữ. Các võ khí dùng và gây thiệt hại nhân mạng nhiều nhất trên thế giới như AK47, B40 …phần lớn do các xứ như Trung Cộng, Nam Mỹ … sản xuất, và xuất cảng nhiều vì giá rẻ. Trên thực tế, đây là những võ khí hủy diệt hàng loạt, gây ra cả triệu thương vong mỗi năm.

3. Trí tuệ. Phần lớn những phát minh do các chuyên gia Mỹ. Toàn thế giới dùng hệ điều hành của Microsoft, IBM, HP … và các chương trình Oracle, Sybase ...

4. Y khoa: Thuốc men, dụng cụ y khoa. Vì những gì Mỹ sản xuất ra bán rất đắt, nên bị cạnh tranh nhiều. Riêng về thuốc men, các xứ nhược tiểu mua, hay sản xuất lấy những thuốc thông dụng qua những sáng chế đã được phổ biến công cộng. Còn những thuốc đắt tiền như thuốc chữa ung thư, không hiệu nghiệm lắm, $100 một viên, thà chết còn hơn!!!

5. Ngân hàng và bảo hiểm: Hệ thống ngân hàng và bảo hiểm của Mỹ bao trùm cả thế giới. Cũng nên nhắc lại 95% trao đổi trên thế giới là kinh tế giấy, có nghĩa là không liên quan gì đến những trao đổi mua thực bán thực như dầu hỏa, máy bay, nông phẩm, quặng mỏ, dụng cụ chế biến, xe hơi …Phần lớn những trao đổi này đều dùng tiền dollar và qua tay các ngân hàng Mỹ. Các ngành này đem lại khoảng 40% sản lượng quốc gia. Ngành này đang bị khủng hoảng nặng nề.

Thế giới đi vào cuộc khủng hoảng kinh tế và suy thoái rất trầm trọng. Nguyên nhân là các ngân hàng, đầu tư lớn của Mỹ đã phá và tránh né những điều tiết do chính phủ, hay chính họ đề nghị ra, đầu cơ, đánh cá trên mức độ ngay chính họ cũng không kiểm soát nổi. Các giám đốc quản trị (CEO) và ban trị sự lo nhiều cho tiền thưởng của họ mỗi năm hơn là lo cho các công ty, lấy những quyết định không hợp lý và thái quá. Trước kia tỷ lệ cho vay trên số vốn lưu động của các ngân hàng vào khoảng 12, đã lên đến gần 50. Chi nhánh của các công ty, ngân hàng lớn nằm ở các đảo thiên đàng về thuế má, không ai kiểm soát. Các tiêu chuẩn về kế toán không được thống nhất. Các cải cách sâu rộng trên những nguyên nhân ấy, và những vấn đề lớn của Mỹ như bảo hiểm sức khỏe, súng đạn … đã khó khăn, lại đụng phải các lobbyists và các dân biểu bị mua chuộc.

Câu hỏi mọi người đặt ra là chừng nào ra khỏi cuộc khủng hoảng này. Câu hỏi không có câu trả lời. Nhìn lại năm 1990, khi thị trường địa ốc xụp đổ, Nhật Bản đã bỏ ra khoảng 1,500 tỷ dollars qua 12 chương trình cứu nguy. Nhận Bản cần hơn mười năm tình hình mới xem như tạm ổn. Đó là chỉ khủng hoảng về địa ốc, và chính phủ Nhật Bản có khả năng về tài chính, và quyết tâm giải quyết. Khủng hoảng hiện nay liên quan cùng lúc đến cả hai vấn đề lớn địa ốc và tài chính. Tại Mỹ, hiện nay khoảng 20% nhà có giá trị thấp hơn số tiền đang vay mượn. Số người mất việc làm gia tăng, may mắn kiếm lại việc rất thấp, và tiền lương nhiều khả năng bị suy giảm. Một số người sẽ bắt buộc phải bán nhà, hay để nhà bị tịch thu. Chính phủ đã ra chương trình cho phép nhiều chủ nhà mượn nợ lại với lãi xuất nhẹ hơn để ngăn chặn phần nào số nhà bị tịch thu. Trên thực tế hiệu lực chương trình này còn rất giới hạn. Số nhà được thay đổi lãi xuất tiền mượn chì bằng một phần rất nhỏ những nhà sắp bị tịch thu. Các ngân hàng tìm mọi cách bán đi số nhà có trên tay. Ngân hàng cho vay đòi hỏi những điều kiện ít người có được, như tiền lương cao trên hai ba năm qua, chỉ số tín dụng tốt, và xem xét kỹ lưỡng nguồn gốc số tiền có trong ngân hàng. Vấn đề địa ốc sẽ còn cần nhiều thời gian mới trở lại tình trạng ít nhiều bình thường.

Về tài chính, chính phủ cho các ngân hàng, AIG mượn cả ngàn tỷ dollars để chuyển động lại hệ thống ngân hàng. Các xứ phát triển gia tăng đóng góp vào quỹ tiền tệ thế giới để cứu nguy các xứ kém mở mang bị ảnh hưởng trầm trọng vì suy thoái toàn cầu. Chính phủ Mỹ bắt đầu thay đổi hệ thống thuế để kiểm soát các thiên đàng thuế má. Còn rất nhiều cải tổ phải làm để khủng hoảng trầm trọng không xầy ra nữa.

Riêng tại Mỹ, nhiều gia đình bị phá sản, hay mất hết những gì đã dành dụm từ nhiều năm qua. Tiền để dành hưu trí bị giảm 30% đến 80%. Một số người tự sát, gia đình tan vỡ. Khủng hoảng kinh tế ảnh hưởng lên học vấn của một số trẻ em, và như vậy trên nhiều thế hệ. Tất cả những chuyện đã và đang xảy ra như vậy trên cả thế giới, thiệt hại, và liên quan trực tiếp đến đời sống nhiều tỷ người, mà không thấy một người trách nhiệm trong chính phủ, hay công ty nào nào nhận lỗi, bị truy tố, hay tù đầy. Trong khi đó, đầu tháng 5 năm 2009, hai vợ chồng broker người Mễ môi giới mua bán nhà bị tuyên án tù 23 năm 8 tháng, và 19 năm 8 tháng vì đã làm giấy tờ giả cho 22 khách hàng mua nhà. Ngay khi kinh tế phục hồi lại, những chuyện đáng tiếc nói trên không bao giờ lấy lại đuợc.

Chính phủ Mỹ, và 19 các nước khác trong nhóm G20 đã bỏ ra vài ngàn tỷ dollars chống đỡ, như vậy tình hình kinh tế đã đến đáy vực chưa?

AIG chỉ dính líu một phần nhỏ trên những sản phẩm tài chính buôn bán riêng giữa những ngân hàng và các cơ quan đấu tư. Số tiền những sản phẩm tài chính này được ước lượng khoảng 700 ngàn tỷ dollars, vượt xa cả trăm lần số tiền G20 đã dùng cứu trợ. Tiền thua lỗ phỏng đoán của 700 ngàn tỷ này, nếu đổ bể ra, có khả năng phá vỡ tất cả hệ thống tài chính hoàn cầu.

Trước tình trạng đen tối như vậy, đâu là hy vọng. Chưa bao giờ 20 quốc gia giầu có nhất thế giới lại đồng tâm, và hiệp lực để cứu vãn nền kinh tế hoàn cầu như hiện nay. Tuy nhiên quốc gia nào cũng muốn lôi kéo theo chiều hướng thuận lợi cho xứ mình. 20 quốc gia này đã chung đóng góp vào quỹ tiền tệ thế giới lên cả tỷ dollars để giúp các xứ nghèo khác đang bị ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế. Trước nguy cơ của sự xụp đổ hệ thống tiền tệ thế giới, dưới áp lực của đa số dân chúng đương gánh chịu thiệt hại mà không phải họ gây ra, và những cấp bách cải tổ cần thiết về kinh tế nói chung, và cải tổ về sức khỏe tại Mỹ nói riêng, các lobby không còn lộng hành như trước. Các cải tổ sẽ dễ dàng hơn trước nhiều. Các giám đốc ngân hàng, và các cơ quan tài chính sẽ bớt đi những chia chác khổng lồ làm thâm thủng ngân sách các công ty. Không thấy một ai phản đối đề nghị kiểm soát những công ty có trụ sở tại các thiên đường thuế má, và các dự luật kiểm soát mua bán những sản phẩm tài chính. Ngay các công ty sức khỏe cũng tự đề nghị ra những cắt giảm chi phí cho những người tiêu thụ. Chờ xem.
Bài do tác giả gửi đến Đàn Chim Việt Online