"Mắt trừng gởi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội Giáng Kiều thơm"
Ảnh: NKTA
Mẹ tôi năm nay đã 86 tuổi (tuổi Quý Hợi), gần đất xa trời, sống xa quê hương, gia đình và con cái, ngoài một bà chị đã tái giá theo chồng, sống ở tiểu bang Minnesota đã ngót 5 năm nay. Trước khi theo chị về Minnesota, mẹ tôi sống ờ Westminster thuộc quận Cam, gần những người bạn văn nghệ thâm niên của bà. Mấy tháng trước mẹ còn ở chung với bà chị và ông chồng chị ở Ramsey, một vùng ngoại ô của thủ đô Minneapolis-St. Paul.  Nhưng sau một lần bị ngã phải vào nhà thương cấp cứu, sức khoẻ bà sa sút hẳn, nên bốn tháng nay cần được sự chăm sóc của các cô nhân viên và y tá trong nhà bô lão.

Trong hai tuần lễ thăm nom mẹ, ngoài chuyện đưa bà đi đến hai quán ăn, Kim Anh và Phở Tân Phát gần nơi bà ở, còn một thú tiêu khiển nữa mà tôi hay thường làm là ngâm thơ hay đọc cho bà nghe những bài viết về Việt Nam. Phần đóng góp của bà là kể lại cho chúng tôi những nhân vật và giai thoại lịch sử mà bà đã sống qua, đương nhiên chuyện này cần chúng tôi hỏi han, khơi dậy hứng thú cũng như trí nhớ của bà. Tin tức việt Nam có nhiều bất cập, từ nạn Tàu phỉ quấy phá làng xóm Việt Bắc, đến chuyệnTrung quốc cấm cản ngư dân Việt Nam đánh cá trong hải phận mình, đến chuyện nhà nước Việt Nam - bất kể chuyện phẫn nộ và can gián của nhiều người - vẫn tiến hành khai thác Bô xít, đến chuyện bắt bớ Lê Công Định, tôi đều tường thuật cho bà nghe.

"Thôi đừng kể cho mẹ nghe làm gì những chuyện Việt Cộng nữa, buồn thảm quá!"

"Con tưởng lâu nay ở chốn khỉ ho cò gáy này buồn tẻ, mẹ thiếu tin tức Việt Nam chứ!"

Bà chỉ nhìn tôi, lặng thinh không nói. Một người lưu luyến, mến yêu quê hương mình, ngay cả những lúc ở Cali gọi điện đến, muốn cho bà lên tinh thần tôi thường nói đến chuyện đưa bà về Việt Nam, thăm Hà Nội (tuy chuyện này không khả thi) là mẹ tôi giọng nói đã tươi rói, phấn chấn thấy rõ. Đã có một năm chuẩn bị hành trang cho mẹ về sống luôn ở Hà Nội, thế rồi chuyện sắp đặt không thành, bà thất vọng, phải trở về Minnesota thui thủi sống trong căn nhà, chung quanh gần như bao bọc giữa rừng cây. Mùa Đông, tuyết rơi ngập đường, gần nửa năm sống quanh quẩn trong nhà, buồn tẻ, xa bạn bè văn chương, không ai đến thăm. Chẳng bù với những khi sống ở quận Cam, thường có hội hè mời bà đến ngâm thơ hay xem trình diễn văn nghệ, hay ra mắt sách.

Giờ đây, tình cảnh bà lại xuống cấp hơn, đi đứng khó khăn, phải cậy vào chiếc xe lăn, lại ở trong một trung tâm tịnh dưỡng của người già. Tôi hiểu rằng, người lớn tuổi khi vui vầy thì sẽ khoẻ khoắn hơn, nếu có chuyện hữu ích cho mình đeo đuổi họ sẽ sống cuộc sống nghĩa lý cho nên có thể thọ hơn. Thật vậy, ở đây đi ra đi vào khu tịnh dưỡng, chỉ thấy phấn hoa (cotton wood) bay đầy trong gió. Đường xá chạy xuyên qua những khu rừng cây xanh um tùm, ngút ngàn. Hôm nào trời âm u thì còn đỡ oi một chút, mấy hôm trời xanh không mây, nắng nôi đến rát cả da. Mưa xuống đất xông lên hơi nóng hừng hực, gợi nhớ những mùa Hè oi bức ở Việt Nam, chắc cũng không thua kém gì những cơn nóng ẩm thấp của Hà Nội, nám cả thịt da.

Chỉ riêng các cô gái tóc vàng mắt xanh da trắng, gốc Bắc Âu (Scandinavian và Đức) là mát mắt (đẹp), nhất là tỉ số dễ nhìn lại trên trung bình! Có lẽ ít có tiểu bang nào ở Mỹ mà nhiều người da trắng đến như vậy. Nhưng ngược lại, người Mỹ ở đây thân thiện, hiền hòa, và tử tế. Họ thường nhoẻn miệng cười mỗi khi mình đi qua, thăm hỏi và xã giao. Ở khách sạn ít lâu, đã có một cô ở lễ tân tỏ ra thân thiết với mình. Một người như tôi, nếu phải về đây sống, lẽ nào sẽ dan díu với một nàng tóc vàng mắt xanh rồi xa lánh chuyện đất nước mình? Huống hồ mẹ tôi, không hội nhập được với cuộc sống thuần thục của Mỹ, chẳng nhẽ sẽ lãng quên đi chuyện quê hương mình cho đến chết?

Hôm đầu đến nhà dưỡng lão Park River Estate Care Center nhằm lúc bà và những người đồng trang lứa đang sinh hoạt thể thao trong một phòng rộng. Khoảng ba mươi người ngồi trên xe lăn kết thành một vòng tròn chung quanh một nhân viên đứng ở giữa với một quả bóng bể (beach ball) bằng nhựa, bà này đi vòng quanh những người già, thẩy quả bóng cho mỗi người đánh qua đánh về dăm ba cái. Trong lúc nhiều bô lão chăm chú chờ đến lượt mình để đánh banh, thì mẹ tôi ánh mắt nhìn xa xăm, thần hồn như lạc tận phương trời xa xưa nào. Có lẽ bà đang ở một thế giới ảo không liên can gì đến thực tại, ánh mắt vẫn đăm chiêu, soi rọi như muốn đâm thủng khoảng không gian quanh mình.

Hình ảnh chuyến tàu suốt (xe lửa) xuyên đêm trong phim Dr. Zhivago chợt đến với tôi: ánh mắt trừng trừng, bỏng cháy của một người tù phản loạn, chân tay bị xiềng xích, nhìn như xuyên thủng tim đen những tên cai tù Bosheviks. Khi bác sĩ Zhivago mở ô cửa nhỏ trong toa tàu chật ních những người ngợm đang cố vươn lên tìm cách vượt thoát thân phận mình, nhìn ra màn đêm tìm ánh trăng xanh thì anh tù phản động bỗng cười khảy một tiếng như hiểu được ý định của nhà thơ muốn tìm đến một chân trời mới, tự do hơn. Có thể nào mẹ tôi trong những năm cuối của cuộc đời đang bị giam lỏng vì không sống đúng môi trường của mình?

"Mắt trừng gởi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội Giáng Kiều thơm"

Hai câu này nhà thơ Quang Dũng viết đã hơn nửa thế kỷ trước (và bị trù dập nặng nề sau đó) thay cho người bạn thân tên là Chiêu Dương (Nguyễn Ngọc Chương) chỉ vì ông này lỡ yêu thầm nhớ trộm mẹ tôi, nay cả Quang Dũng và Chiêu Dương đều đã trở nên người thiên cổ. Bao giờ đến phiên mẹ?

Oái oăm thay mắt trừng gởi mộng ngày nay không phải của những người trai chinh chiến, hướng về ánh sáng kinh kỳ Hà Nội dấu yêu ngày nào, cũng chẳng phải của một nhi nữ tuổi mộng mơ, sống cho lý tưởng của một thời son trẻ vàng son, dấn thân vì nghệ thuật mà chính là ánh mắt thất thần của một người đến tuổi già phẫn chí, lạc lõng trên một đất nước to lớn mà không lúc nào bà thật sự hội nhập, hay phù hợp bằng nếp sống yêu chuộng, thân thương, xưa cũ của mình.

Đây là phần số của những người lớn tuổi, còn những người trẻ hơn không mang nặng hành trang của đất nước thì sao, rồi đây sẽ thế nào? Họ là con dân ưu tú của một đất nước bao dung hơn, tử tế hơn, số phận họ ắt sẽ tươi sáng, nhưng có một ngày nào họ chợt bừng tỉnh, nhận thức rằng mình còn giòng máu Việt trong tim, hay sẽ phiên phiến quên đi gốc gác tang thương của dân tộc mình để hòa quyện trở thành một công dân gương mẫu của Mỹ và thế giới?

Tháng Sáu, 2009

© 2009 Đàn Chim Việt Online