Tôi bị công an đón bắt ở phi trường Đà nẵng, ngay khi vừa từ Sài Gòn ra tới đó vào buổi chiều ngày 23 Tháng Tư 1990. Ngay bữa sau họ áp giải tôi về lại Sài Gòn và tống giam vào Trại B34 tức là trong khu vực của Tổng Nha Cảnh Sát Quốc Gia cũ. Mãi đến ngày 14 Tháng Năm 1992, họ mới đưa tôi ra xử tại Tòa Án Sài Gòn và tuyên án xử phạt tôi 12 năm tù giam về tội “Tuyên truyền chông chủ nghĩa xã hội”. Tôi đã không kháng cáo bản án này.

Đến Tháng Mười 1992, thì họ đưa tôi đi “thi hành án” tại Trại Z30 D, khu K2 ở Hàm Tân gần với thị xã Phan Thiết. Phân trại K2 nằm trong khu Rừng Lá nơi căn cứ 6 của Pháo binh thuộc Quân Lực Việt nam Cộng hòa ngày trước. Trại này cách xa quốc lộ 1 chừng 3 cây số. Trong số 7-800 tù nhân tại đây, thì có đến 30 người là tù nhân chính trị mà được phân bố trong nhiều đội khác nhau, chứ không hề có một chế độ riêng biệt cho tù nhân chính trị. Vào cuối năm 1992, thì không còn một “người tù cải tạo” nào nữa. Mà chỉ là các tù nhân đã có án. Vào lúc đó, thì ngòai đa số là thường phạm, thì cũng có một số là “ tù nhân kinh tế” gồm cả nam lẫn nữ do sự đổ bể của các công ty buôn bán kinh doanh gây ra. Phải nói rõ rằng đây là thứ trại lao động cưỡng bức, nhưng được người cộng sản gọi là “lao động cải tạo”. Tù nhân được phân phối thành các đội lao động, bình quân mỗi đội có 30-40 người ở trong lán trại chung với nhau, và được dẫn đi ra làm việc ở ngòai trại. Hồi đó, phần lớn các đội phải lo việc trồng cây thuốc lá. Và vào mùa mưa, thì thường trồng khoai mì, bắp, đậu v.v… để cải thiện bữa ăn. Có một đội chuyên làm gạch. Và các người già yếu thì được xung vào một đội chuyên về đan tre v.v…

Mấy năm bị giam giữ trong các trại tạm giam xung quanh Sài Gòn, kể cả nhà tù Chí Hòa, suốt ngày bị nhốt kín trong căn buồng chật chội đến ngộp thở, mà nay được ra ngòai đồng trống với nắng gió thông thóang, thì quả là thuận lợi cho việc phục hồi sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần. Buổi trưa thì thường được ăn ở ngòai trại, gần với chỗ lao động. Nói chung, thì vào hồi đó cơm dành cho các tù nhân không đến nỗi thiếu thốn lắm so với hồi sau 1975, mà lại cũng ít khi bị ăn độn khoai mì, bo bo hay bắp, khoai lang… Chỉ có thức ăn kèm theo cơm là còn yếu kém thôi. Bù lại chúng tôi lại được gia đình tiếp tế tương đối đày đủ, nên về vật chất thì không đến nỗi nào. Và chiều về thì thường được xuống suối tắm ở gần khu vực đập thủy điện, vì các giếng ở trong trại không đủ nước cho hàng mấy trăm con người phải làm việc vất vả mệt nhọc, nóng bức ở ngòai bìa rừng.

Bình thường thì khi bị mất tự do, bị đối xử thô bạo như kẻ phạm pháp, thì phải buồn tủi nhục nhã nữa. Nhưng mà, nếu có được một thái độ thanh thóat của người tu luyện theo đạo thiền chẳng hạn, thì tù nhân vẫn có được những niềm vui tương đối nhẹ nhàng, phiêu lãng, chứ không phải để cho tâm hồn mình bị dằn vặt bởi sự bất mãn, hậm hực hận thù đối với chế độ độc tài hà khắc của người cộng sản. Phải nói là sau khí chế độ cộng sản bị sụp đổ tại Đông Âu, và nhất là tại Liên Xô, thì thái độ của người cán bộ coi tù đối với lọai tù nhân chính trị như bọn tôi ở Hàm Tân vào năm 1992-93 lúc đó cũng đã bớt gay gắt, ít thô bạo hơn nhiều, so với cái thời cuối thập niên 1970 khi trại này mới được thành lập.

Lại nữa, vì có nhiều tù nhân hình sự được ra ở ngòai trại sinh sống như trông coi hồ cá, hoặc lao động thong thả “theo diện rộng”, thì họ dễ dàng tiếp xúc với dân chúng địa phương, hay nghe được các đài ngọai quốc như VOA, BBC v.v…, nên chúng tôi được thông tin khá đày đủ và thường xuyên về tình hình của thế giới bên ngòai. Và mỗi khi gia đình lên thăm nuôi gặp mặt, thì cũng cho biết thêm nhiều tin tức này nọ. Và anh em lại chuyền các thông tin đó cho nhau, việc này giúp anh em tù chính trị bọn tôi rất là phấn khởi tinh thần. Bởi vậy mà không cần chấp nhất những chuyện bực bội nhỏ nhặt do cán bộ gây ra, bọn tôi coi đó là cái thứ “lẻ tẻ, vặt vãnh”, khỏi cần bận tâm thắc mắc đến làm chi cho mệt cái thân mình. Phần đông cán bộ ngành công an thường xuất thân từ các tỉnh Thái bình, Thanh hóa trong các gia đình được gọi là “thành phần cơ bản”, tức là thuộc hàng ngũ được đảng cộng sản tin cậy, nên trình độ văn hóa cũng không đòi hỏi là phải ở mức độ cao so với các ngành chuyên môn khác. Nói rõ ra, thì họ cũng phải có một cái nghề sao cho bản thân và gia đình được yên ấm, ổn định, chứ không thể có cái tham vọng được cất nhắc lên địa vị của “kẻ ăn trên ngồi trốc” trong cái xã hội cộng sản được. Đến nỗi mà có anh cán bộ có lần lại tâm sự : “Các anh là tù, mà chúng tôi cán bộ quản giáo ở đây cũng lại là một thứ tù nữa, chứ đâu có phải là danh giá cao sang cái nỗi gì!” Biết rõ tình hình như vậy, nên hầu hết anh em tù chính trị bọn tôi thì luôn tìm cách tránh cái cảnh phải đương đầu, căng thẳng với giới cán bộ quản giáo. Mình để họ yên, mặc cho họ làm việc phận sự của họ, thì đối lại họ cũng không tìm cách gây ân óan khó dễ gì với mình.

Đại khái cái lối xử thế của chúng tôi hồi đó là luôn cố gắng giữ được sự bình tĩnh, không bao giờ tỏ ra mình là thế này thế nọ để mà khinh khi, coi rẻ bất kỳ người nào, kể cả cán bộ là giám thị trực tiếp canh giữ tù nhân là bản thân mình. Là tù nhân chính trị, thì mình đối lập với chính sách độc tài của cả cái đảng cộng sản, chứ mình đâu có thù óan riêng tư gì với ngưới cán bộ công an mà chỉ hành động theo lối “Thiên lôi chỉ đâu thì đánh đó”, hay chỉ làm việc theo chỉ thị cấp trên, và cũng vì “miếng cơm manh áo” cho bản thân gia đình của họ mà thôi. Và để cho được công bằng, tôi sẽ ghi thêm về một vài người cán bộ mà đối xử tương đối phải chăng với các tù nhân chính trị chúng tôi hồi đó (Xin xem ở Phần Phụ Lục 1 kèm theo dưới đây)