Lời giới thiệu: Phỏng theo lời của TS Nguyễn Thành Sơn trong bài Thảm họa dự án khai thác Bô-xít Tây Nguyên, “Công nghệ tuyển bô-xít thành alumina của VN dựa trên qui trình Bayer, bản chất của qui trình này là chuyển hoá ô xít nhôm ngậm nước trong quặng bô-xít bằng dung dịch kiềm nồng độ cao và ở nhiệt độ cao để thành aluminat natri. Thành phần khoáng vật của quặng nhôm trong trong quặng bô-xít có nhiều dạng khác nhau và có phản ứng rất khác nhau với dung dịch NaOH.” Một trong những chất thải của quá trình khai thác và chế biến Bôxít là chất kiềm ăn da Sodium Hydroxide. Sau đây là phần chuyển dịch dữ liệu hỏi và đáp về Sodium Hydroxide trên trang nhà của Cơ Quan Đăng Ký Hóa Chất Độc Hại và Bệnh Tật Hoa Kỳ (ATSDR) để nhấn mạnh thêm về mối nguy hại trên môi trường, đời sống, và sức khỏe con người.

Trọng điểm:  Sodium hyroxide [còn được gọi là Hydroxit natri, xút, kiềm, hoặc xút ăn da] là một hợp chất chế biến. Nó có thể được tìm thấy trong một vài hóa chất tẩy rửa thông dụng trong gia đình. Ở mức độ rất thấp, hợp chất này có thể gây dị ứng da và mắt. Tiếp xúc với hợp chất này ở thể rắn hoặc thể lỏng với lượng dung hòa (concentration) cao sẽ dẫn đến kết quả bị bỏng nặng (severe burns) ở phần da, mắt, và hệ thống tiêu hóa đường ruột - cuối cùng có thể dẫn đến tử vong. Hợp chất này nằm trong ít nhất là 49 trong 1,585 danh sách hóa chất mà Cục Bảo Vệ Môi Trường (EPA) Hoa Kỳ đã nhận diện.

Sodium Hydroxide (NaOH;CAS# 1310-73-2) là gì?        

Ở nhiệt độ trung bình (room temperature), sodium hydroxie là một tinh thể màu trắng (white crystalline) không mùi ở thể rắn với khả năng hấp thụ độ ẩm từ không khí.  Đây là một hợp chất hình thành qua chế biến. Sau khi hòa tan trong nước hoặc trung hòa (neutralize) với acid, hợp chất này giải thoát một lượng nhiệt rất lớn, có thể đủ để làm cháy một vật dễ bắt lửa. Sodium hydroxide có tính chất xói mòn (corrosive) rất cao. Thường được dùng trong công nhiệp chế biến hoặc trong phòng thí nghiệm ở dạng tinh thể hoặc dung hòa trong nước ở liều lượng 50%. Trong Anh ngữ, còn được gọi là cautic soda (chất ăn da) hoặc lye (kiềm).
 
 
Sodium hydroxide crystal. Nguồn: wikipedia.com

Sodium Hydroxide được sử dụng trong việc chế biến xà phòng, tơ nhân tạo, giấy, chất nổ, thuốc nhuộm, và các đồ dùng có chất dầu khác. Hợp chất này cũng được dùng để chế biến vải bông, hóa chất giặt giũ và tẩy rữa, hóa chất lau chùi kim loại hoặc chế biến kim loại, xi oxít (oxide coating), mạ điện, chiết phân điện (electrolytic extracting). Nó cũng thường được tìm thấy trong hóa chất thông ống nước hoặc lau chùi lò nướng.

Sodium Hydroxide sẽ có phản ứng gì khi được thải vào môi trường sống?

* Sodium hydroxide có khả năng phân nhỏ khi phản ứng với các hóa chất khác trong không khí.

* Sodium hydroxide phân tách trong nước thành Sodium cation (chất sodium ở dạng điện tích dương) và hydroxide anion (hydroxide ở dạng điện tích âm), làm giảm độ axít trong nước (tăng pH) trong nước.

* Nếu được thả vào trong đất, sodium hydroxide cũng sẽ phân tách thành các điện tích sodium và hydroxide khi tiếp xúc với độ ẩm trong đất.

* Sodium hydroxide không tích lũy trong thức ăn [như chất thủy ngân và các kim loại khác trong hải sản].

Tôi có thể tiếp xúc với Sodium hydroxide như thế nào?

* Số lượng nhỏ của hợp chất này có khi được dùng để chế biến các hóa chất dùng để làm thông ống nước thảy hoặc lau chùi lò nướng. Sử dụng các hóa chất gia dụng này, bạn sẽ tiếp xúc với hợp chất Sodium hydroxide.

* Nhân viên hãng xưởng công nghiệp chế biến hoặc sử dụng hợp chất này cũng có thể tiếp xúc với nó.