Gần đây các báo chí có những tít như sau đây về Việt Nam (VN): “Optimism turns to anxiety as Vietnam's boom economy goes bust – Từ lạc quan đến lo âu khi kinh tế VN đang xẹp” hay “Miracle to mirage in Vietnam - Từ phép lạ đến ảo mộng?” 

 

Chỉ cần một năm là kinh tế VN được gọi là phép lạ, là cọp đang lên nay đang xì dần và đem lại mối lo âu? Không kể đến những khó khăn khác, hai vấn đề ảnh hưởng nhiều đến kinh tế của VN hiện tại là giá dầu và thực phẩm.

 

Chỉ 2 năm trước là thị trường chứng khoán, thì trường nhà đất – địa ốc tăng trưởng như diều thuận gió. Xuất khẩu của VN rất mạnh và ai ai cũng coi tăng trưởng kinh tế của VN làm phép lạ.

 

Gần đây hai cơ quan đánh giá rủi ro tài chính đầu tư Standard & Poor's and Fitch đã đánh tụt rủi ro tài chính VN từ chỗ “ổn định” xuống còn “âm” vì cho là VN đã quá chậm và quá ít kiềm chế lạm phát.  Morgan Stanley một cơ quan khác thì cho là VN có thể phải phá hối xuất và việc này có thể có ảnh hưởng mạnh đến Đông Nam Á. 

 

Vật giá, đặc biệt là thực phẩm và xăng dầu, vật liệu xây cất tăng một cách chóng mặt chưa kể là thị trường chứng khoán sụt mạnh. Ngày 19 tháng 6 năm 2008, Tổng Cục Thống Kê (TCKT) loan báo lạm phát tại VN trong tháng sáu lên gần tới 25.5%, tức lạm phát tiếp tục lên cao. 

Nguồn: www.afp.google.com Chợ rau quả tại Hà Nội

 

Ðiều này càng làm cho tình hình kinh tế Việt Nam thêm u ám mặc dù nhà nước đưa ra một số biện pháp để chống đỡ.  Với giá thực phẩm tăng 40% so với năm ngoái, lợi tức của các công nhân có đồng lương cố định ngày càng khó khăn vì giá cả tăng quá nhanh. Lạm phát ảnh hưởng trên công nhân, do đó đã có n ồhiều cuộc công nhân xuống đường đình công đòi tăng lương tại nhiều xưởng sản xuất (gây bất ổn định xã hội) trong khi chứng khoán ế mềm và đia ốc tụt giá một cách nhanh chóng.  

 

Trên thị trường quốc tế, giá thực phẩm căn bản như gạo, lúa mì, bắp, tăng rất mạnh từ 30-68% và giá dầu trung bình tăng từ $65USD/thùng năm 2007 lên đến $130USD/thùng năm 2008.  Việc này ảnh hưởng mạnh đến nhiều nước.  Tại Ấn độ và tại Indonesia, dân xuống đường vì giá dầu quá cao cho nên ngân sách không thể tiếp tục trợ cấp.  Gía thực phẩm tăng quá nhanh cho nên nhiều chính phủ á châu và phi châu bị lung lay như Ivory Coast,  Senegal, Ai cập, vv vì dân xuống đường phản đối giá thực phẩm.

 

Tại VN các lĩnh vực có tăng trưởng nhanh gồm công nghiệp, điện thoại -viện thông, xây cất, may mặc, giầy dép, gạo và café.  Đầu tư quốc tế vào các nghành này tiếp tục tăng trưởng cao – VN được trên $5 tỷ trong ba tháng đầu năm về FDI (Đầu tư trực tiếp nước ngoài) nhưng VN dự tính tăng trưởng GDP (Tổng sản lượng sản xuất nội địa) trong 2008 ước giảm xuống 7%/năm.

 

Việc gì đã xẩy ra? Kinh tế VN tăng trưởng khá nhanh – một trong những nước có tăng trưởng nhanh trên thế giới, nhưng cũng như các nước khá như China, India, vv.  Tại sao VN không kiềm được lạm phát.  Việc gì đã đưa VN từ chỗ thành công

đến xì “bong bóng”? 

 

Những yếu tố quan trọng như sau:

 

Xây dựng hạ tầng cơ sở – tín dụng DNNN

 

Sau nhiều năm, chính phủ đã có một chương trinh xây cất hạ tầng cơ sở lớn đi đến chỗ thâm thủng ngân sách (giảm đầu tư từ ngân sách hay từ các trái phiếu).

 

Ai cũng biết là “móc ruột” cao nhất là trong nghành xây dựng. Vì vậy các tỉnh thành chạy đua xây cất hạ tầng cơ sở và các DNNN cũng làm vậy.  Việc chính phủ đầu tư vào các cơ sở hạ tầng và việc các ngân hàng quốc doanh cho các Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) vay bừa bãi để họ “đầu cơ” vào nhiều dự án thiếu lợi tính cao, hay họ dùng tiền đầu cơ vào khu vực nhà đất - địa ốc đã làm lạm phát tăng.  Các DNNN được vay mà không cần thế chấp – bảo kê và vì vậy các DNNN vẫn thống trị kinh tế mặc dù các công ty tư nhân gây nhiều công ăn việc làm và mang lợi nhiều hơn các DNNN.  Tăng trưởng tín dụng cho các DNNN tăng 50% so với năm ngoái.

 

Bất động sản Việt Nam hay “bong bóng nhà đất” Nhật có thể tái phát. 

 

Theo báo VN thì Thị trường bất động sản vào thời kỳ “đóng băng.”  Cách đây gần hai năm, theo báo chí thì nhà đất ở bên Nhà Bè, quận 7 (khu Phú Mỹ Hưng), người ta đi mua bất động sản rất nhộn nhịp và giá cả các căn hộ cao ốc cũng vài tỉ đồng VN trong khi giá biệt thự thì cả triệu đô.

Thời điểm của cơn sốt nhà đất ở VN bắt đầu vào đầu thập niên 90, vào thời “đổi mới” với đầu tư nước ngoài đổ vào VN. Trước đó giá trị nhà đất không cao nhưng lúc đó bắt đầu “đổi mới” cho phép đầu tư nước ngoài đã đưa giá cả lên tột đỉnh.

 

Thị trường bất động sản VN tăng vì đầu tư nhưng vì các công chức cao cấp của các DNNN hay các nhà “tư bản đỏ” đua nhau đầu tư. Họ vay tiền ngân hàng - vì có thế lực - và vì vậy giá đất ngày càng tăng. Nhiều ngân hàng quốc doanh đã tiêp tay cho họ vay để đầu tư về địa ốc.  Giá cả đia ốc tăng chóng mặt và người ta có thể thấy là giá một mét vuông tại Hànội còn mắc hơn một mét vuông tại Bangkok, hay tại New York, hay tại quận Cam (Orange County, CA, USA).  Sự cho vay bừa bãi để các nhà “tư bản đỏ vung tiền” đầu cơ nhà đất đã làm thêm cho lạm phát tại VN.

 

Nguồn: www.overseaspropertymall.com

DNNN đua nhau vay ngân hàng để đầu cơ địa ốc.  Ai cũng biết địa ốc không sinh lời trừ khi có việc sự dụng nó – giá cả một mét vuông tại Hànội ngoài tưởng tượng còn mắc hơn nhiều thủ đô khác trên thế giới như Paris hay nhiều nơi khác trong khi lợi tức dân VN không bằng 1% của các nước đó.  Việc đầu cơ địa ốc đã sinh ra một số người triệu phú tiền đô trong một thời gian rất ngắn.   

Trong thời kỳ “bong bóng tăng,” nhiều người – DNNN đã vay tiền để “đầu cơ” vào địa ốc vì lợi lộc cao hơn lãi suất ngân hàng rất nhiều *hơn nữa, lãi suất âm vì lạm phát).

 

Trong năm qua, thị trường địa ốc Saigon tăng 94% so với năm 2006. Năm 2008, thị trường địa ốc đã giảm từ 20%-30% so với năm ngoái và giá đất đã giàm trung bình từ 32 triệu đồng [$1,975]USD/thước vuông xuống còn 20 triệu. 

 

Khi vay tiền mà trị giá nhà xuống thì dần dần, một số người sẽ bị phá sản.  Đây là tình trạng trước đây tại Japan, khi người ta thấy trị giá của hoàng cung Nhật Hoàng còn đắt hơn Bang California.  Rồi “bong bóng nhà đất tại Japan” đã xẹp và nhiều ngân hàng phá sản, tư nhân phá sản, đi đến chỗ tự tử.  Tại VN thì DNNN đứng ra vay, có phá sản thì ngân hàng nhà nước phải lĩnh đủ.  

Giới đầu tư địa ốc nay đang trong tình trạng thế thủ vì còn quá nhiều căn hộ, quá nhiều dự án chưa có người mua.  Giới đầu cơ thì rụng càng, còn những người có nhu cầu thực sự về nhà ở thì tiên đoán là trong thời gian tới giá nhà đất sẽ tiếp tục xuống nữa. Họ chờ cho đến khi giá nhà đất xuống tới mức có thể chấp nhận được mới chịu mua.  

 

Chứng khoán VN giảm mạnh

 

Chứng khoán VN là một ví dụ khác. Từ khi đổi mới, VN mở hai thị trường chứng khoán đê gây vốn cho các nhà đầu tư. Trong một thời gian đầu chỉ số giao dịch tại Sài Gòn, VN-Index, đã tăng vụt nhưng gần đây đã sụt mạnh mẽ vì sao?

Đối với các nhà đầu tư thì đây là chỗ để mua và bán - điều chỉnh danh mục vốn đầu tư.”  Theo các chuyên gia chiến lược đầu tư thì thị trường chứng khoán VN qua cao.  Tại sao?

Thị trường chứng khoán sơ khai tại Việt Nam từ đầu năm đến nay đã mất giá trị 60% và không ai biết nó còn xuống tới đâu. Trong năm 2006, VNindex tăng 144% và 56% năm 2007. 

Điều này làm cho thị trường chứng khóan Saigon hay Hanội trở thành những sân “đánh cá ngựa.” Đa số các người đầu tư không hiểu về chứng khoán nhưng vì nhiều người đã có lời trong thời kỳ “bong bóng nổi” lên và nhiều người khác bắt chước. Vì quá nhiều người đầu tư vào một số công ty không mấy có lời, thị trường quá cao và càng lên cao khi nhiều người “đánh cá ngựa” và vì vậy, chỉ số Vn-index đã lên tới 1179 vào tháng 3 năm 2007. 

Khi “bong bóng” xẹp, và nay chỉ số đã mất trên 60% và tụt xuống còn 370.45 trong tháng 5 năm nay. Theo báo điện tử VNExpress về tình hình chứng khoán trên sàn giao dịch ở Sài Gòn, tức VN-Index vào ngày thứ năm 19 tháng 6 là ở chỉ số 373.27 điểm. Tại Hà Nội, chỉ số Hastc-Index chỉ còn 112.6 điểm, mất 1.34 điểm (1.18%).

 

Thâm hụt thương mại. 

 

Đầu năm 2008, tổng số nhập tăng trong 5 tháng đầu năm là 67% - $37.8 tỷ USD như vậy thâm thủng $14.4 tỷ USD hay 15% tổng số GDP. Như vậy thâm thủng thương mại trong 5 tháng đầu 2008 cao hơn thâm thủng cả năm 2007.

Mối lo của VN là làm sao số tiền các nhà đầu tư quốc tế đổ vào VN, Kiều hối và du lịch có thể đủ để đáp vào thâm thủng thương mại, để giúp các nhà nhập khẩu, các công ty? Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nhắc lại chủ trương VN không phá giá đồng nội tệ.  Theo đó ông công bố thông tin “Về dự trữ ngoại tệ, theo pháp luật của VN hiện nay, chúng tôi chưa được phép công bố. Nhưng theo gợi ý của Ngân hàng Thế giới (WB), và Thủ tướng cũng đã cho phép, tôi xin công bố dự trữ ngoại hối ròng của VN hiện là 20,7 tỷ USD. .

 

Thâm thủng thương mại do nhiều yếu tố.  Yếu tố đầu tiên là nhập khẩu do việc thực hiện đầu tư (FDI) – máy móc và nhà máy và thứ hai là việc tăng nhập khẩu các hàng tiêu dụng.  Các công ty nhập rất nhiều hàng như thép và vật dụng xây cất để đầu cơ.  Và cuối cùng các DNNN đã đầu tư một cách tối tấp vào những lĩnh vực ngoài phạm vi hoạt động của họ và vì các vụ đầu tư của khu vực công vào hạ tầng cơ sở.      

 

Mới đây số lương dầu-xăng phải nhập khẩu lớn hơn số lượng VN dầu thô suất khẩu ảnh hưởng đến cán cân thương mại.  Với giá dầu trên $130/thùng, VN bị ảnh hưởng lạm phát do giá cả trên thế giới. Theo công ty Lehman Brothers thì các nước á châu đều bị thâm thủng vì giá dầu.  Và như vậy lạm phát sẽ ảnh hưởng sâu đậm các kinh tế á châu và thế giới qua việc xuất khẩu hang hóa với giá cao hơn trước.

 

Lạm phát hay nguy cơ cho VN

 

Ngoài những vụ cho DNNN vay, đầu cơ nhà đất hay chứng khoán, lạm phát gia tăng trong năm vì giá dầu và giá thực phẩm tăng một cách đột ngột.  Về lúa gạo, VN bị nạn sâu bọ và mùa rét ở miền Bắc đã gây nhiểu thiệt hại cho mùa màng.  Hơn nữa VN bị ảnh hưởng nặng vì nhập dầu nhiều hơn số lượng xuất.  Tỷ giá USD vào tháng 6 đã lên 18,000 do dân đổ xô mua ngoại tệ trước tình hình lạm phát.

 

Theo các chuyên gia quốc tế thì South Korea, Indonesia, hay các nước á châu khác kể cả VN đều e ngại khi phải quản lý chặt chẽ kinh tế và tiền tệ để hãm và kiềm chế lạm phát.  Các nước á châu chỉ lấy những biện pháp nửa chừng, tạm thời trong khi lạm phát còn quá cao. 

 

Các nước như VN, China, vv có lạm phát ở mức cao và như vậy tăng trưởng sẽ thấp hơn. Ví dụ South Korea có lạm phát 4.9% và tăng trưởng 1.3% như vậy là âm. Lạm phát của Ấn độ là 10% trong khi tăng trưởng là 8% và China lạm phát là 10% trong khi tăng trưởng là 11%.

 

Các chuyên gia cho là các nước á châu đánh giá thấp lạm phát vì nó ảnh hưởng nặng lên phát triển.  Do đó có tình trạng vừa tăng trưởng chậm vừa lạm phát – hay “stagflation.” Theo các chuyên gia thì các ngân hàng trung ương á châu phản ứng chậm chạp và nửa với.  Đại diện Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) khuyến cáo chính phủ VN giảm chi, nâng lãi xuất và giảm tín dụng cho các DNNN.

 

Theo các chuyên gia thì nếu không giải quyết vấn đề lạm phát, nó sẽ ãnh hưởng đến mức lương công nhân và giá cả. Hiên giờ lãi suất tại VN không mấy cáo hơn lạm phát (còn âm là khác) và số lương tiền tệ lưu hành còn tăng quá cao.  Theo các con số của VN thì tăng trưởng xuất khẩu là 15% với giá cả tính bằng USD nhưng nếu so với tiền Euro thì tăng trưởng xuất khẩu của VN sẽ tụt xuống còn ở khoảng 3-4% mà thôi. 

 

Phản ứng của VN

 

Trong những tháng qua, tình hình kinh tế VN thay đổi một cách mau chóng.  Với thị trường địa ốc, thị trường chứng khoán xuống dốc, lạm phát tăng trong khi thâm thủng thương mai gia tăng, phản ứng của VN chậm trễ, thiếu quả quyết. 

NHNN vừa cho tăng lãi suất cơ bản từ 12% lên 14%, như vậy các ngân hàng thương mại có thể cho vay với lãi suất lên tới 21% và có hiệu lực kể từ ngày 11 tháng 6.  Lãi suất chiết khấu và lãi suất tái cấp vốn được tăng  lên 15%.  Đây là lần thứ ba trong năm nay, NHNN tăng lãi suất nhằm kiềm chế lạm phát hơn 25 %. 

 

VN đã cho thay đổi hối xuất và theo VN, biên độ cho cả năm dự kiến là 2%. Bộ Tài chính (BTC) nhấn mạnh, VN sẽ thắt chặt chi tiêu công, giảm đầu tư công từ ngân sách, giảm 25% đầu tư từ nguồn vốn trái phiếu chính phủ, điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng từ 8,5 xuống 7%.  

 

Theo BTC thì VN phải chống lạm phát nên lãi suất ngân hàng cao.  Nhưng theo NHNN thì hiện nay lãi suất chưa thực là dương (lãi suất 21% so với lạm phát 25 %).  BTC cũng cho hay, VN sẽ tạm thời dừng phát hành trái phiếu.

Như vậy chính quyền cho tăng lãi suất (nhưng còn âm) để giảm đầu tư và lạm phát, xiết chặt số lương tiền tệ đương luân lưu hay giảm hối xuất so với đồng dollar.  Ngân hàng phát triển á châu (Asian Development Bank) đánh giá thấp về những cố gắng của VN để kiềm chế lạm phát.

BTC thừa nhận tình trạng lạm phát cao là một trong hai thách thức lớn nhất của nền kinh tế VN, và chính phủ 'có khiếm khuyết' khi đấu tranh chống lạm phát.  "Cuối năm 2007 tình hình giá cả trên thế giới đã có dấu hiệu tăng nhưng trong nước phát hiện ra vấn đề này chậm, các giải pháp đưa ra thiếu đồng bộ.  Dự báo cũng có khiếm khuyết."

NHNN đã lấy nhiều biện pháp nhưng có lẽ quá chậm để ngăn chặn lạm phát và cho điều chỉnh hối suất tí chút và cho tăng lãi suất.  

 

Phản ứng của các nhà đầu tư

 

Theo chủ tịch phòng thương mại Hoa Kỳ tại Hanội thì vấn đề lạm phát là mối lo của các nhà đầu tư.  Lòng tin tưởng của các nhà đâu tư có phần giảm. Trong cuộc gặp gỡ thì NHNN có tuyên bố là VN sẽ không phá giá đồng và dự trữ ngoại tệ ở khoảng trên 20 tỷ đôla.  Theo BTC thì VN có đác động tích cực và “tình hình lạm phát và kinh tế vĩ mô vẫn đang trong tầm kiểm soát của Chính phủ.” 

 

Một giám đốc của công ty đầu tư FC Pacific Equity lên tiếng cảnh báo là các nhà đầu tư nên hết sức thận trọng trước tình hình VN.  Ông dự đoán là thị trường chứng khoán VN sẽ tiếp tục sụt giảm và cho rằng có thể VN sẽ gặp khủng hoảng tiền tệ như ở Thái Lan năm 1997.  

 

Các ngân hàng nước ngoài đã liên tục cảnh báo về tình trạng lạm phát ở VN.  Các nhà đầu tư có phần bỏ chạy.  Khi ngân hàng Vietcombank kêu gọi vốn đầu tư quốc tế thì các công ty tài chính quốc tế như Goldman Sachs, GE Money, Mizuho và Nomura dã quyết định “bỏ chạy” sau khi đã xem xét việc hùn vốn với ngân hàng VN cũng như công ty bảo hiểm không mấy hớp dẫn.   

 

Bài học

 

Việc quản lý kinh tế trong tình trạng khó khăn cho thấy VN sẽ phải và đang trả giá (các nhà đầu tư bỏ chạy + công nhân xuống đường đình công đòi tăng lương) vì thiếu kỷ luật trong vấn đề quản lý chi tiêu công, xây dưng công và đầu tư vào hạ tầng cơ sở từ trên 2 năm nay (2006-07).

 

Khi có quá nhiều đầu cơ vào khu vực nhà đất (mốt số người đã thành triệu phú tiền đô), có quá nhiêu tín dụng cho khu vực DNNN và họ đã đầu tư vào thị trường chứng khoán gây thêm bong bóng nhà đầt và chứng khóan thì các nhà quản lý VN còn thờ ơ. 

 

Đáng lẽ VN đã phải kiềm hãm số lương tín dụng, số tiền lưu hành trong nền kinh tế, cho thấy VN chưa quản lý tốt khi có nhiều đầu tư muốn vào VN, nhất là sau khi đã gia nhập WTO.

 

Hệ thống ngân hàng VN còn yếu, các DNNN còn được quá nhiều ưu tiên cho nên việc kiểm hãm đầu tư chưa được tốt.  Các nhà quản lý kinh tế cần lưu ý và khẩn trương giải quyết mau chóng các khó khăn không để tình trạnh kéo dài mắc phải nhiều khó khăn VN không kiểm soát được nghĩa là giá dầu và thực phẩm trên thế giới.

 

Chính VN cũng công nhận là có những sơ xuất trong vấn đề quản lý và nhiều đầu tư của khu vực công chưa đúng và làm hại đến tích cách cạnh tranh của nền kinh tế.  Ngoài ra tham nhũng cũng làm vấn đề trầm trọng thêm những khó khăn của VN. Dự tính tăng trưởng GDP trong 2008 sẽ phải giảm xuống từ 5-6%/năm là nhiều.

© danchimviet.com